Kocaali Caferiye köyü ile Melen Nehri ağzı arasında denize 70 metre… Melen Nehri’nin Karadeniz’e aktığı yere de 200 metre mesafede Sakarya’ya bağlı bölge…
“Ya ilahi, gelmişim divanına rahm et bana”
Meskenim lütfunla cennet et ya Rabbena
Çün ecel geldi tarümar etti beni
Razıyım el-hükmullah bu imiş emr-i hüda
Melen orman süvari memuru
(İken vefat) eden ümera-yı Çerkes’ten...”
Bir başkasının okuması çok az harf farkını yaratabilir. 1 No.lu mezar taşı kitabesinde alttan ikinci satır… (İsim kısmında yeşil işaret var). Son satırda, (iken vefat eden) ümera-yı: (Ümera: amirlerden veya emirlerden) sözcüğü var.
Son sözcük "Çerkes’ten" diye okunabiliyor. Bu durumda şöyle açıklanabilir: “Orman bekçilerinden bir Çerkes ileri geleni” Diğer mezar taşı da benzer nitelikte bir kişi olabilir.
Mezar taşı eski Türkçe şiirsel bir hitapla Allah’a yalvarmayı dile getiriyor. Muhtemelen toprak altında kalan kısmında tarih de vardır. Kavuğun bulunması gereken kısım kopmuş…
2 No.lu mezar taşında sadece “Yakub” ve “Muhammed” isimleri okunabiliyor. Mezar taşındaki ay-yıldız II. Mahmut türbesinin kitabesinde bulunan ay yıldız 19’uncu yüzyılın aynı dönemini çağrıştırıyor. Bu durum bizi başka yorumlara da götürebilir.
Mezar taşının toprak altında kalan kısmındaki tarihin ortaya çıkarılmasıyla daha net bir değerlendirme yapılabilir... Kavuğun orijinal olup olmadığı önemlidir. Yuvarlak içine alınmış olan yazıda “Hüvelbaki” yazılıdır.
Yazıyı çözmek için sözlük gerekebilir. Yazı şekli daha farklı, muhtemelen daha eskidir. Sözlük de yetmeyebilir.
Aslında bu mezar taşlarını bulundukları yerden çıkarsalar daha iyi olmaz mı, belli bir müzeye kayıtlı mıdır acaba? Hem taşların selâmeti, hem de tarihlerinin saptanması için topraktan çıkarılıp sergilenmeleri daha iyi olur kanaatindeyim. Eğer öyleyse bunlar 1826’da kaldırılan yeniçeri ocağına ait mezar taşlarından olabilir.
Yazının "Ya İlâhi” diye başlaması, divana gelmek ve rahmetmek sözlerini içermesi kanaatleri güçlendiriyor. Ancak Yeniçerilerin çoğu katledilerek öldürüldü. Bu durumda yıldızın anlamı ne olabilir? II. Mahmud’a küskünler.
Ölmüşler o tarihte çoktan. Mevlevıî Alayı’ndan olmasınlar? Yani III. Selim dönemi de olabilir veya II. Mahmud’un ilk yılları. Mezar taşındaki tarihin mutlaka belirlenmesi gerekir.
Bir kere ağırlıklı olarak o bölgede kıyı savunması yapan birlikteki askerlerden birisi olabilir. Kavuk hangi hükümet görevlisinin mezar taşını gösteriyor bilmiyorum. Dediğiniz gibi Mevlevi ise 1826 sonrası olması daha muhtemel. Ya da ordudan kovulan yeniçeriler ormanlara ve dağ başlarına, ıssız yerlere kaçmışlar… Tarihler çok önemli...
Mezar taşı bence eğer yeniçeriyse rütbeli birinin. Harbiye Müzesindekilerde cemaatinin numarası filan yazılıdır.
Sonuç
Toprak ve iklim koşulları taşların üzerindeki şekillerin bozulmasına, yazıların okunamamasına yol açabiliyor. Bu taşların gerekirse bir müzeye alınarak daha fazla kişi tarafından görülmesinin, ziyaret edilmesinin sağlanması,
Taştaki ismin hayatta olan yakınlarından bilgi alınmasını ve öyküsünün çıkarılmasını,
Devrin siyasi olaylarıyla bağlantısının araştırılarak ölüm sebeplerinin tespit edilmesini (Çerkes olduğuna göre Şeyh Şamil zamanı muhacerat sebepleri, Yeniçeri ocağının kaldırıldığı zamanda ordudan kaçan yeniçerilerin dağ ve orman köylerinde saklanmak isteklerini kabul etmemelerinden kaynaklanan suikast olabileceği…
Arşiv araştırmasında Çerkes muhaceratıyla ilgili Miladi 1860, 1862, 1865 tarihleri ve Hicri. tarihleri geçiyor olması konunun daha da araştırılmasına sebep olabilir.
