Rusya-Ukrayna Savaşı'nı sona erdirmeye yönelik müzakerelerde Avrupa Birliği'nin (AB) temsilinin gündeme gelmesi, bir yandan AB kurumları arasındaki güç mücadelesini ortaya koyarken diğer taraftan üye ülkelerin kritik konularda yetkiyi Birliğe devretmekteki çekincelerini bir kez daha gündeme getirdi.
"Avrupa'nın güvenliği Avrupa olmadan savunulamaz" teziyle Rusya-Ukrayna müzakerelerine dahil olma isteğini bir süredir dile getiren AB, 13 Kasım'da Dublin'de düzenlenen gayriresmi AB Liderler Zirvesi'nde Avrupa'yı müzakerelerde kimin temsil edebileceğine odaklandı.
Henüz Rusya AB'nin katılımına onay verdiğini açık şekilde beyan etmese de AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, zirve öncesinde yaptığı açıklamada 2024'te AB liderlerinin, güvenlik ve dış politika konularında Birliği kimin temsil edeceğine ilişkin karar aldığını hatırlatarak, bu görevi kendisinin yürütmesi gerektiğine işaret etti.
Ancak zirve sonrasında açıklama yapan AB Konseyi Başkanı Antonio Costa, Kallas ve yönettiği AB Dış İlişkiler Servisinden (EEAS) hiç bahsetmeyerek, temsil için heyetin AB Konseyi ve AB Komisyonu ile Almanya, Fransa, Polonya, İtalya ve İngiltere'nin yer aldığı "E5 grubundan" ulusal güvenlik danışmanlarından oluşacağını duyurdu.
Kurumlar arası güç savaşı bir kez daha gündemde
AB Yüksek Temsilcisi Kallas ise "Antlaşmaları çıkarın ve okuyun. Güvenlik ve dış politika meseleleriyle kim ilgileniyor? Ortaklarımıza her zaman söylediğimiz gibi, Avrupa'da hukukun üstünlüğünün temelini antlaşmalar oluşturuyor. Dolayısıyla sözlerimin arkasındayım. Bu müzakere görevini üstlenmeye de hazırım." açıklamasında bulunarak, AB liderlerini de hukukun üstünlüğüne uymamakla suçladı.
Diğer taraftan, son dönemde AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in dış politika konularında Kallas ve EEAS'ı devre dışı bırakma eğiliminde olduğu tartışılırken, Almanya'nın öncülüğünde bazı üyelerin EEAS'ı Komisyonun denetimine bağlama önerileri de gündeme sıklıkla gelmeye başladı.
Avrupa'nın müzakere heyetindeki AB koltuğunun esasen dış politika konularını yürütmekle yükümlü olan EEAS'ı dışarıda bırakarak AB Konseyi ve AB Komisyonu arasında paylaştırılması da Birlik'teki kurumlar arasında güç savaşını bir kez daha gündeme getirdi.
Ulusal güç mücadelesi tekrar gün yüzüne çıktı
Müzakerelere dahil olma süreci, aynı zamanda stratejik konularda üye ülkelerin yetkiyi Birliğe devretme konusundaki isteksizliğini de bir kez daha göstermiş oldu.
Ülke liderlerinin, Avrupa için adeta "varoluşsal" bir krize dönüşen Rusya-Ukrayna Savaşı'na ilişkin müzakerelerde, tek ve güçlü bir sesle konuşamama pahasına da olsa, tüm yetkiyi bir AB kurumuna bırakmak istemedikleri görüldü.
16 Kasım'da düzenlenen AB Dışişleri Bakanları Toplantısı marjında açıklama yapan üye ülke dışişleri bakanlarının sürece dahil olma isteklerine ilişkin verdikleri mesajlar, Kallas tarafından da teyit edildi.
AB Yüksek Temsilcisi Kallas, "Birçok üye ülkenin bakanlarının söylediği şey, bu konularda kendilerine sonradan bilgi verilmesini istemedikleri. Bu görüşmelere doğrudan dahil olmak istiyorlar." açıklamasında bulundu.
Kallas, keskin Rus karşıtı çıkışlarıyla biliniyor
Diğer taraftan, Estonya Başbakanı olduğu dönemden beri Rusya karşıtı tutumuyla bilinen Kallas'ın Moskova'yla yürütülecek müzakerelerde doğru bir isim olmayacağı da gündeme geldi.
Kallas, Estonya Başbakanı olduğu dönemde Şubat 2024'te Rusya tarafından Sovyet döneminden kalma anıtların kaldırılması nedeniyle arananlar listesine alınmış, ayrıca ülkeye giriş yasağı kapsamına dahil edilmişti.
2022'de savaşın başlamasının ardından Rusya ve Devlet Başkanı Vladimir Putin'e ilişkin "soğukkanlı saldırgan", "savaş suçlusu", "terörist, dışlanmış devlet" gibi sert ifadeler kullanan Kallas, uzun süre Rusya'yla görüşmeyi geri adım atma olarak nitelendirdi ve karşı çıktı.
Bu nedenle, Kallas'ın şimdi ısrarla müzakerelerde AB'yi temsil etme isteği de önemli bir çelişkiyi ortaya koydu.
Diğer taraftan Putin'in danışmanı Yuri Uşakov, Rusya-Ukrayna Savaşı'nı sona erdirmeye yönelik üçlü görüşmelere Avrupalı temsilcilerin katılmasının Moskova ile kararlaştırılmadığını kaydetti.
Uşakov, "Avrupalılardan gerçekte ne istediklerine ve Ukrayna'daki durumun başarıyla çözüme kavuşturulmasına yardımcı olmak için hangi yapıcı ve anlamlı önerileri sunabileceklerine ilişkin net mesaj aldığımızda, katılımları meselesi muhtemelen gündeme gelecektir." değerlendirmesinde bulundu.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise Ocak 2026'da yaptığı açıklamada, Kallas'la "hiçbir konuyu görüşmeyeceklerini", Moskova’nın Kallas’ın görevden ayrılmasını bekleyeceğini belirtti.
Kallas da "Rusların beni istemediğini biliyorum ancak Rusya'yı kimin temsil edeceğine karar verme hakkımız var mı? Hayır, yok. Bizim de güçlü bir heyet oluşturmamız gerekiyor." ifadelerini kullandı.
Böylelikle Kallas'ın tartışmaların odağında yer aldığı Ukrayna'da barış arayışı süreci, AB açısından yalnızca Avrupa'nın güvenlik geleceğinde söz sahibi olma mücadelesini değil, Birliğin kendi adına kimin konuşacağı ve stratejik kararları kimin alacağı sorularını da gündeme getirdi.
Kaynak: AAEditör: AA