Gemi maketleri Karaköy’de!

Eski eserlerin görülmesi konusunda gazetenin en eskisi olan Başak ile Eminönü’ne geçecektik. Ancak vapurun ilk yanaştığı yer olan Karaköy iskelesinde indik. İskelenin üst katında gemi maketleri sergisi açılmış, orayı gezmek için yukarı çıktık. İki sıra halinde bir düzenleme yapılmış. Gezerken Gemi İnşa Mühendisi Tülin Hanım da bize eşlik ederek bilgi verdi. Sergide tespit ettiklerimizle sonradan yaptığım araştırmayı gazetede yayımlamayı kararlaştırdık. 

Maketçiliğin tarihi

İnsanlığın denizcilik tarihi kadar eski olan gemi maketçiliğinin kökeni antik medeniyetlere kadar dayanır.  Hatta bu dönemdeki ilk gemi maketleri hobi amaçlı olmayıp inanç sistemlerinin bir parçası olarak üretilmiş, ölen kişilerin ruhlarına öteki dünyada eşlik etmesi için mezarlarına dahi yerleştirilmiştir.

Orta Çağ’da ise denizciler fırtınadan ve deniz kazalarından kurtulduklarında minnettarlık göstergesi olarak kiliselere büyük gemi maketleri bağışlamışlardır. 16’ncı ve 18’inci yüzyıllarda gemi inşa edilmeden önce kraliyet ailesine veya donanma yetkililerine tersane modelleri ve gemi maketleri sunulmuştur. 

Osmanlılarda 

maketçilik

Osmanlı döneminde maketçilik, Batı'daki gibi bağımsız bir hobi veya tersane mühendisliği aracı olmaktan ziyade, görkemli saray şenliklerinin, askeri geçit törenlerinin ve mimari sunumların bir parçası olarak gelişmiştir. Osmanlı kültüründe maketler, padişaha sunulan hünerlerin, mimari projelerin veya fethedilen kalelerin birer diplomatik ve görsel simgesi olarak kabul edilmiştir.

Mimar Sinan döneminden başlayan mimari maketçilik, Sur-ı Hümayunlarla ilgili olan şenlik maketleri ve esnaf alayları, askeri ve diplomatik maketçilik Osmanlı'daki maketçilik kültürünün öne çıkan alanları olarak söylenebilir.

    Surname-i Vehbi gibi minyatürlü eserlerde belgelendiği üzere; tersaneciler ve gemi yapımcıları, tekerlekler üzerine oturttukları veya gizli düzeneklerle karada yürüttükleri devasa kadırga ve kalyon maketlerini inşa etmişlerdir. Bu maketlerin içindeki mekanizmalar sayesinde suni olarak kürek çekilmiş, minyatür toplardan barut patlatılarak savaş canlandırmaları yapılmıştır.

18’inci ve 19’uncu yüzyıllarda Osmanlı donanmasının modernleşmesi (Mühendishane-i Bahr-i Hümayun'un kurulması) ile birlikte Batı tarzı tersane maketçiliği Osmanlı'ya girmiştir. Gemi mühendisleri, inşa edilecek kalyonların ve buharlı gemilerin ölçekli ahşap modellerini üretmeye başlamışlardır. 

Padişahlara 

yabancıların 

sunumu

İngiliz kumandanı tarafından takdim olunan üç ambarlı gemi maketi ile bazı amiral tasvirleri ve hediye olarak getirdiği toplar zat-ı şahaneye arz edilmiştir. (TSMA No: 2562/1)

…Enderun'da Ağalar Camii'ne konulup muhafaza edilen yağlıboya ve karakalem resimler ve bazı heykel ve gemi maketlerini havi defterler tutulmuştur…, 

20’nci yüzyılın ortalarından itibaren (Özellikle II. Dünya Savaşı sonrası) maketçilik kit haline gelmiştir. Ahşap, şişe içi, plastik, uzaktan komutalı gemi maketleri çocuklar için oyuncak haline bile getirilmiştir. Bu döneme ait son derece detaylı gemi modelleri günümüzde İstanbul Deniz Müzesi'nde sergilenmektedir.

Gemi Modelcileri 

ve Gemi Severler

14 Ocak 1977 tarihinde uzun yıllar bireysel olarak gemi modeli yapan beş değerli kişinin girişimiyle ilk olarak “Gemi Modelcileri Derneği” kurulmuş, yıllar içinde artan ilgiyle çatısını genişleterek ismine “Gemi severler” ifadesini ilave etmiştir.

Derneğin 

kurucu kadrosu

Kadro; Erol Ersan, Rahmi Topçu, Mehmet Taki Belik, Cengiz Giray ve Fatih Özgünsür’den oluşmuştur. Kurucu üyeler, tüzüğünde “Halkımızın gemi ve deniz sevgisinin gelişmesine katkıda bulunmak” şeklinde belirtilen amacı doğrultusunda çalışmaya başlamışlardır.

Dernek bir yandan yeni üyeler kazanarak gelişmeye gayret ederken diğer taraftan da üyelerinin yapıtlarını topluma sunmak üzere bir sergi hazırlığına girişmiş ve ilk sergi5 Eylül 1978 tarihinde Beyoğlu İstiklâl Caddesi’ndeki Olgunlaşma Enstitüsü Sanat Galerisi’nde açılmıştır. Böylece amacı doğrultusundaki etkinliklerin de ilk adımı atılmış oluyordu.

Faaliyetler

Dernek geride bıraktığı yıllar içinde yıllık ve zaman zaman yılda birkaç kez düzenlediği sergilerin yanı sıra ilk olarak 1981 yılında Uluslararası Atatürk ve Deniz Sergisi Yarışmasını gerçekleştirmiştir. 1983 yılında Romanya’da düzenlenen Uluslararası Statik Gemi Modelleri Yarışmasında beş altın, üç gümüş ve bir bronz madalya kazanarak ülkemizi ve Türk Gemi Modelciliğini en üst düzeyde temsil etmiştir. Dernek, 1988 ve 1990 yıllarında katıldığı uluslararası yarışmalardan sonra 1993 yılında Turizm Bakanlığı’nın önderliğinde Düsseldorf Boat Show aktivitesinde yer almıştır.

Yine 1994 yılında Dernek, Deniz Kuvvetleri’nin onursal desteğiyle ülkemizde çok uluslu bir sergi ve yarışmayı başarıyla gerçekleştirmiştir. 1995 yılında Romanya’da gerçekleştirilen uluslararası yarışmada modelcilerimiz yine altın, gümüş ve bronz dereceleriyle yurda dönmüşlerdir.

1997 yılından günümüze kadar her yıl gerçekleştirilen geleneksel statik gemi modelleri sergilerinin yanı sıra 2000 yılında Romanya’da düzenlenen dünya şampiyonasına da katılan Dernek, üyelerinin değerli eserleriyle iki altın ve bir madalyayı ülkemize getirmiştir.

Ayrıca  2005 yılında Deniz Kuvvetleri Komutanlığı himayesinde Marmaris Belediyesi’nin de iş birliğiyle gerçekleştirilen Uluslararası Denizcilik Festivali kapsamında çok uluslu gemi modeli sergi ve yarışmasına ev sahipliği yapılmıştır. 2016 yılında birincisi yapılan ve 2025’te üçüncüsü düzenlenen Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Geleneksel Gemi Modelleri Yarışmasının ülke modelciliğine kazandırılmasına ön ayak olunmuştur. Gemi modelcileri ve Gemi Severler Derneği, gemi ve deniz sevgisini yaygınlaştırmak amacıyla çalışmalarını her geçen gün geliştirerek sürdürmekte.