Mezopotamya’nın beşiği BATMAN

Dünyanın farklı noktalarından pek çok turisti ağırlayan Hasankeyf’ten, inanç turizmi noktalarına kadar değerli gezi duraklarını bünyesinde barındıran Batman,  kültür turizmi açısından da oldukça zengin bir şehir. Dicle'nin aktığı topraklarda zengin tarihi geçmişini günümüzde de koruyan Batman,  antik kenti Hasankeyf, üç bini aşkın mağarası, orta çağdan kalma tarihi köprüsü, eski çarşısı, camii minareleri ve tarihsel anıtlarıyla bir doğa harikası. Masa Tenisi Süper Ligi Batman etabını takip etmek için gittiğimiz Batman'ı yakından tanıma fırsatı bulduk. Batman tarihi itibarıyla yeni bir şehir olmasına karşın yerleşim alanında kurulan şehrin tarihi Sümerlere kadar uzanıyor. Batman, Dicle nehri ve yan kolları olan Batman ve Garzan çayları arasında kalan coğrafi bölgede yer alan Batman, MÖ 858-824 yılları arasında Medlerin idaresine girdi. 352 yılında Büyük İskender'in istilasına uğrayan bölge daha sonra Lesepkoslar, Partlar, Romalılar, Sasani ve Bizans’ın hakimiyetine girdi. Artuklular, Moğollar, İlhanlılar, Celaliler, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Savefiler ve Osmanlı'nın eline geçen Batman böylece bir çok medeniyete ev sahipliği yapmış oldu. Batman’ı çevreleyen Sason (Aydınlık) dağları, Mereto Dağı, Avcı Dağı, Meydanok Dağı ve Raman Dağı çok zengin maden ve petrol yataklarına sahiptir. Batman ve Beşiri ovalarında ise her çeşit tarımsal ürün ve endüstriyel bitki yetişmektedir.

Tarih ile iç içe Hasankeyf

Raman dağları eteğinde Dicle nehrinin iki yakasına kurulu Hasankeyf, Batman'a 40 km uzaklıkta. Tarihi ilçede kayaların aşınması ile oluşmuş 6 bine yakın mağara bulunuyor. Mağaraların yanı sıra Hasankeyf'te Bizans'tan kalan kale, kale üzerinde Eyyübiler döneminden kalma Ulu Cami, Büyük Saray ve Küçük Saray, Asurlular zamanından kalan Taş Köprü, Selçuklular tarafından yapılan Hasankeyf köprüsü, Eyyübiler dönemine ait El-Rızk Camii, Sultan Süleyman Camii, Koç Camii, ve Akkoyunlular döneminden kalan Zeynel Bey Türbesi gibi önemli eserler bulunuyor.Türkiye'nin 4.büyük barajı olan Ilısu Barajının suları altında kalan önemli eserler bölgeye 3 km uzaklıktaki Yeni Hasankeyf'e taşınmış. Bunlar arasında tarihi şehrin en ikonik yapısı Zeynel Bey Türbesi ile 650 yıllık Artuklu Hamamı, İmam Abdullah Zaviyesi ve 611 yıllık Sultan Süleyman Camii bulunuyor. Hasankeyf'te bir çok mağara ev var. Ancak içlerinden biri olan Kasır Rabi, 700 yıllık tarihi ile en çok ziyaret edilen yerlerin başında geliyor. Filmlere konu olan bu mağara ev aynı zamanda evlenmek isteyenlerin dileklerini yazıp astığı bir dilek taşına dönüşmüş. 

Batman Müzesi ve Müzepark

Güneydoğu Anadolu Bölgesi‘nin en güzel müzelerinden biri olan Batman müzesi, Paleolitik-Neolitik, Hasankeyf ve Ilısu olmak üzere üç bölümden oluşuyor. Müzenin en önemli yanı ise Batman kültürü ve tarihine ilişkin geniş bir yelpazede bilgi içermesi. Müze içerisinde Paleolitik Dönem’den Ortaçağ Dönem’e 500’e yakın eser yer alıyor. Batman müzesinin en önemli eserlerinden biri Başur Höyük kazısı esnasında bulunan Oyun Taşları. Tunç Mezar Hediyeleri ve Tanrı Bes ise Batman müzesi eserleri arasında. Ayrıca müze içinde Batman’da yapılan kazıları ve Batman kültürünü anlatan belgeseller de yayınlanıyor.  

Tarihi bölgenin kadim Manastırları

Batman'da Mor Kiryakus Manastırı ve Havari Petrus Ermeni Manastırı turistler tarafından en çok ziyaret edilenler yerler arasında yer alıyor. Mor Kiryakus Manastırı girişindeki ana kapı ve kemerli kapı üzerinde Süryanice dilinde yazılmış ilahi metinler içeren iki taş kitabe var. Bölgenin ilk manastırlarından biri olan Mor Kiryakus Manastırı mimarisinde çan kulesi yer almıyor. Manastır, Batman’ın Beşiri İlçesine bağlı olan Ayrancı Köyünde bulunuyor. Saint Pierre Manastırı ise halk arasında Havari Petrus Ermeni Manastırı ya da Komk Manastırı olarak da biliniyor. Manastır, Batman ili, Sason ilçesinin 12km kuzeydoğusunda, Meşeli köyüne bağlı Turnalı mezrasında bulunuyor. Günümüzde büyük bir bölümü yıkılmış olan ve yüksek duvarlarla çevrili Manastır, kilise, narteks, martyrion (mezar odası) ve atriumun yapılarından oluşuyor. Yapımında kesme taş, moloz taş ve cas harcı kullanılan manastırın kubbesini birbirine kemerlerle bağlanmış dört sütün taşıyor. Batman’ın Sason ilçesine bağlı Dörtbölük köyü içerisinde yer alan Çorti Kilisesi, bölgeyi tamamen gören bir tepe üzerine inşa edilmiş. Büyük ölçüde harap olan kilise içerisinde haç motifleri yer almakta. Batman ili, Hasankeyf ilçe merkezinin doğusunda, Zevruney Vadisi’nin kuzeyinde bulunan kayalık yamaçta yer alan Tek Nefli Kaya Kilise, ana kayaya oyulmuş dört bölümden oluşmakta. İç cephe duvarlarında kazıma tekniğinde yapılmış sayısı bini geçen haç motifi yer alıyor. 1500 yıllık tarihi Mor Aho Manastırı, Batman’ın Arıca köyünde bulunmakta. İlk Çağ döneminde yaşayan Süryaniler tarafından inşa edildiği düşünülen Manastır, halk arasında Deyr Mahar olarak bilinmekte. 

Medeniyetleri birleştiren köprüler

Silvan-Bitlis yolunda ve Batman Çayı üzerinde bulunan Malabadi Köprüsü, Bosna Hersek'teki Mostar Köprüsü'nün ikizi olarak kabul ediliyor. Tek kemerli olan bu köprünün içine iki yoldan girilmekte ve  içinde insanların dinlenmesi, yatması ve dış tehlikelerden korunması için odalar bulunuyor. Renkli taşlarla inşa edilen ve çeşitli onarımlarla günümüze kadar ulaşan Malabadi Köprüsü, dünyada taş köprüler içerisinde kemeri en geniş olan köprü unvanını taşıyor. Günümüzde Diyarbakır il sınırları içerisinde yer alan köprünün iki tarafında kale kapılarını andıran demir kapılar yer alıyor. Bu kapıların içinde sağ ve solunda hanlar yer alıyor.  Tarihi Pisyar Köprüsü, İpek Yolu‘nun geçmişteki önemli geçiş güzergahlarından biri olarak ön plana çıkıyor. Batman’ın Kozluk ilçesi içerisinde bulunan köprünün batı ayağında Arapça kitabe yer alıyor. Dünyanın en eski köprülerinden olan Pepira Köprüsü, Batman Çayı üzerinde Gremigro Höyüğü’nün yakınında bulunuyor. Asur dönemine ait olduğu düşünülen köprünün 32 ayağından günümüze sadece 15 tanesi ulaşabilmiş. Pepira köprüsünün Gremigro Höyüğü ile Pilekan Höyüğünü arasındaki bağlantıyı sağlamak amacıyla yapıldığı düşünülüyor.

Batman Höyükleri

Batman’da bir çok höyük bulunuyor. Bu höyükler arasında; Kani Mara Höyük, Karşıyaka Höyük, Yıldızlı Höyük, Hallan Çemi Höyüğü, Akça Höyük, İluh Höyük, Kale Arno Höyük, Şeyh Çoban Höyüğü, Kuriki Höyük, Akça Höyük, Binatlı Höyük, Balpınar Höyük, bölgenin zengin tarihinin en büyük kanıtları gibi dimdik ayakta duruyor. Hallan Çemi Höyüğü’ndeki çalışmalar sonucu kadın süs eşyaları ve taştan yapılmış hayvan figürlü heykeller bulunmuş. Kazıntılardan elde edilen çalışmalar, bölgenin yerleşim yeri olarak 12 bin yıl öncesine dayanan bir tarihi olduğunu ortaya çıkarttı. 

Hasankeyf içerisinde İç Kale’ye giden antik yolun yakınında bulunan Şab Camii ya da diğer adıyla Molla Halil Camii, harim, son cemaat yeri ve avludan oluşuyor. Camiye Osmanlı zamanında bir de mescit eklenmiş. Hasankeyf Er-Rızk Cami, Eyyubi Dönemi eserleri arasında yapılmış. Ebu’l Mefahir Süleyman tarafından yaptırılan caminin avlu girişinde kapısı üzerinde cami hakkında bilgiler içeren bir kitabe bulunmakta.

Batman'ın lezzetli yemekleri

Güneydoğu'ya ve kendisine has lezzetli yemeklere, Batman merkezdeki lokanta ve restorantlardan ulaşmak mümkün. Yöresel yemeklerin temelinde et, süt ve hamur işleri yer alıyor. Bol yağlı lezzetli et yemekleri ilk sırada yer alırken, içli köfte, taze ve kurutulmuş sumaklı dolma, bumbar, şam böreği, çiğ köfte, perde pilavı, kaburga dolması ile birlikte yöreye özgü çamurdan yapılan tandırlarda pişirilen tandır ekmeği, mercimek ve yayla çorbaları Batman mutfağının başlıca yemekleri arasında yer alıyor.