Fotoğrafın aydınlık yüzü; Ara Güler

Bu dünyadan bir Ara Güler geçti, anlatılmasına kelimelerin kifayet etmediği, eskilerin deyimiyle Nevi Şahsına münhasır; kendine has çok özel bir karakteri olan benzersiz bir kişilik. 

Türk basınının uluslararası alandaki en önemli temsilcilerinden biri olan foto muhabiri Ara Güler Yeryüzünün dört bir yanını dolaşarak imza attığı foto röportajları Magnum Ajansı üzerinden dünyaya sunan Güler, Winston Churchill, Indira Gandhi, ressam Pablo Picasso, Salvador Dali, Alfred Hitchcock, Bertrand Russell, John Berger, Bill Brandt, Ansel Adams ve Imogen Cunningham gibi dünya çapında şahsiyetlerin yanı sıra İsmet İnönü, Yaşar Kemal, Aziz Nesin, Kemal Tahir ve Orhan Kemal ile unutulmaz röportajlar yaptı.

Fotoğraf makinesiyle karış karış gezdiği dünyaya unutulmaz kareler bıraktı

1961'de İngiltere'de yayımlanan British Journal of Photography Year Book'ta dünyanın en iyi yedi fotoğrafçısından biri olarak gösterilen Ara Güler, 27 Mayıs 1960 müdahalesi ve Kıbrıs'ta 1964'te yaşanan gelişmeler sırasında çektiği tarihi kareleri uluslararası basına ulaştırdı.

Kelimelere sayfalara sığmayacak Ara Güler, ölümünün 8. yıldönümünde İstanbul’daki bir etkinlikle anıldı.

17 Ekim 2018’de aramızdan ayrılan efsanevi fotoğrafçı Ara Güler için kendisinin son asistanı Fatih Aslan ile FOTON Derneği ortak girişimiyle bir panel düzenlendi. Ara Güler’le birlikte çalışma fırsatı bulmuş savaş muhabiri, belgeselci ve FOTON derneği kurucusu Coşkun Aral ve onun birçok sergisinin küratörlüğünü yapmış olan fotoğraf tarihi araştırmacısı ve küratör Engin Özendes duayen fotoğrafçıyla beraber yaşadıklarını ve ondan dinledikleri anıları anlattılar. Etkinlikte ayrıca Ara Gülerin anısına yapılan ‘Ara Güler’in izinde İstanbul’un Gözü’ fotoğraf yarışmanın sonuçları açıklandı. Fatih Aslan’ın ustanın Didim Afrodisias antik kentini bulmasını anlatan belgeseli de konuklara izletildi.

COŞKUN ARAL

Foton derneği kurucusu yılların savaş muhabiri ve fotoğrafçı-belgeselci Coşkun Aral, Ara Güler ile tanışması ve anıları hakkında açıklamalarda bulundu. Ara Güler’i 1960’larda Hayat Dergisi vasıtasıyla tanıdığını ve kendisine hayran olduğunu söyleyen Coşkun Aral, meslek seçiminde de kendisini örnek aldığını ve 70’li yıllarda kendisine ulaşmaya çalıştığını belirtti. Ara Güler’le 1974’de ANKA Ajansı’nda tanıştığını ve hatta

üzerine çay döktüğünü belirten Aral sonra bir müddet görüşmediklerini kaydetti.

Aral, 1 Mayıs 1977 Taksim olaylarının fotoğraflarını çektiğini ve Gökşin Sipahioğlu’nun bunları kendisinden istediğini ve ona gönderdiğini, aynı fotoğrafları bizzat Ara Güler’in kendisini arayıp istediğini kaydetti. O dönemde ofisine gitmeye başladığını ama Güler’in kendisine mesafeli olduğunu belirtti. 

Aral, yine aynı yıllarda Ara Gülerin yakın arkadaşlarıyla gittiği mekanlara özellikle onu görmek için gitmeye başladı. Bu arada kendisiyle ilişkisi 1980 yılına kadar kopuktu. 1980’de Coşkun Aral, Paris’te Gökşin Sipahioğlu’nun ofisinde Türkiye’den getirdiği arşivin tasnifiyle uğraşmaktaydı. O sırada 12 Eylül 1980’de Türkiye’de darbe olunca kendisinden olayla ilgili fotoğraf istendi. Bulgaristan üzerinden ülkeye girerek 15 Eylül’de darbeyi yapan Kenan Evren ve ekibinin ilk basın toplantısını çekti. Bu fotoğraflar dünya basınında yayınlandı, Le Point, Newsweek dergilerine kapak oldu. Bu fotoğraflar Ara Güler’i de etkilemişti. Ancak daha sonra meydana gelen uçak kaçırma olayıyla ilgili yayınlanan fotoğrafları Life dergisinde çıkmış ve işte bu olay Ara Gülerin bizzat kendisini arayıp “Life da fotoğrafı çıkan ikinci Türk sensin” diyerek onu bürosuna davet etmesine sebep oldu. Böylelikle ustayla olan ilişkileri daha yakınlaştı ve arttı.

USTAYLA ORTAK SERGİ

1984 yılında Paris’deyken kendisini arayarak fotoğraflarını Paris’te bastırıp kendisine İstanbula getirmesini emretti. Aral onlarla İstanbul’da dönemin Başbakanı Turgut Özal’ın basın müşaviri Kaya Toperi ile görüşmesi sonucunda Basın Müzesinde düzenlenen sergiye katılarak büyük ustayla ortak bir sergi açmış oldu. Daha sonra yaptıkları bu sergi kuzey Avrupa ülkelerini gezdi ve sonra İş Bankası sergi salonunda sunuldu. Bu sergi Ara Güler’in bir gazeteci ile yaptığı tek sergi olmuştu.

Coşkun Aral, araba satın almanın kuyruklarda aylarca beklemekle geçtiği senelerde Güler’in sırasını kendisine verdiğini, Rahmi Koç’u arayarak son derece yardımcı olduğunu, onun insani tarafının çok ileri olduğunu söyledi. Ailesi Ermeni olan Ara Güler’in Emeni soykırım konusunda son derece objektif davrandığını vurguladı.

Kendisini en son ölümüne yakın bacağının ampute edilmesi konusunda ikna etmesi için aradıklarını ve ikna görüşmesi yapamadan vefat ettiğini kaydetti.

Usta’nın Türkiye de ötekileştirilmiş, dokunulmamış yaşamlara dokunarak ve fotoğraflarını çekerek belgelediğini ve tarihte büyük iz bıraktığını belirten Aral, kendisinin memleketi olan Siirt’te özel ritüeller yapan bir gurubu duyduğu ve onları görmek istediğini ve bu

vesileyle Siirte beraber seyahat ettiklerini kaydetti. 

Ara Güler’den dinlediği ve İstanbul’u Onasis’in yatıyla ziyaret eden Winston Churchil’i İstanbul Pertenviyel lisesine götürmesine ilişkin anısını aktardı. Ayrıca Güler ünlü Fransız ressam Marc Chagal ile iki kez görüşmüştü. Chagal’ın isteğiyle Büyükada’da fotoğraflar çekti ancak Chagal fotoğrafları göremeden öldü.

Sinemaya da çok meraklı olan Güler, Yavuz Zırhlısıyla ilgili ”Kahramanın Sonu” adıyla bir belgesel filmi yaptığını ancak bu filmin 1950 lerde yasaklandığını anlattı ve belki de o yasaklamanın Ara Güler’i sinemadan uzaklaştırdığını belirtti. Kendilerinin bu filmi iki yerde sunduklarını ama ihtar aldıklarını hatırlatan Aral ileride belki bir mekanda sunabileceklerini açıkladı.

ENGİN ÖZENDES

Programa konuşmacı olarak katılan; Ara Gülerin çok kez küratörlüğünü yapmış olan fotoğraf tarihi araştırmacısı ve küratör Engin Özendes de Ara Güler’le ilgili anılarını anlattı.

Özendes Ara Güler’in hem huysuz hem şakacı bir yanı olduğunu kendisiyle, Harward Semitic Müzesinde konferansa katılmalarını ve Fransa’daki bir sergide yaptığı kısa nükteli konuşmasını aktardı. Yine usta ile bir Amerika ziyaretinde ünlü fotoğrafçı Andrea Kertesz’i ziyaret

ettiklerini, sohbetten sonra Kerteszi’n poloraid kamerasıyla ikisinin fotoğraflarını çektiğini ve kendilerine imza atarak verdiğini anlattı.

FATİH ASLAN

Ara Güler in 20 yıllık asistanı, Habitat TV kurucusu ve sahibi Fatih Aslan, Ara Güler in Bomonti’deki müzesi konusunda açıklamalarda bulundu. Ara Gülerin aslında aileden kalma apartmanında adına müze açılmasını istediğini ama bunun maalesef gerçekleşemediğini belirtti. Kendisinin de rol aldığı Ara Güler in Didim Afrodisias antik kalıntılarını buluşunun hikayesinin anlatıldığı belgeseli sundu.