Kütahya, Ege Bölgesi’nin İç Batı Anadolu bölümünde, yaklaşık 7 bin yıllık geçmişiyle Anadolu’nun köklü şehirleri arasında yer alıyor. Neolitik dönemden Kalkolitik ve Eski Tunç çağlarına, Friglerden Roma ve Bizans’a, Selçuklulardan Germiyanoğulları ve Osmanlılara kadar pek çok medeniyetin izlerini taşıyor. Dağları, yaylaları, ormanları, ovaları, akarsuları ve termal kaynakları Kütahya’nın doğal dokusunu oluşturuyor. Germiyanoğulları Beyliği’ne yaklaşık 140 yıl başkentlik yapan Kütahya, Osmanlı döneminde de yaklaşık dört yüzyıl Anadolu Beylerbeyliği’nin merkezi olarak önemli bir konum üstlenmiş. Kentin kültürel kimliğinde önemli bir yere sahip çinicilik geleneği ise 2016 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne giriyor. Evliya Çelebi’nin doğduğu Kütahya, aynı zamanda Mevlevi kültürünün önemli merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Germiyan Sokağı, tarihi konakları, kaleleri, camileri, medreseleri ve müzeleriyle şehir merkezinde geçmişin izlerini günümüze taşıyor. Kütahya sınırları içindeki Çavdarhisar'da bulunan ve Roma döneminden kalan Aizanoi Antik Kenti, tarih ve doğanın aynı manzara içinde buluştuğu Frig Vadileri, Başkomutan Meydan Muharebesi'nin son aşamasının yaşandığı bölgede bulunan şehitlikler, anıtlar, müzeler ve tarihî alanlar, Millî Mücadele yıllarında Başkomutanlık Karargâhı olarak kullanılan Atatürk Evi ile Kütahya'nın Millî Mücadele tarihini anlatan Savaş Müzesi kentin tarih ve doğa rotasını genişletiyor.
Kütahya Kalesi
Şehre hâkim yüksek bir tepe üzerinde yükselen Kütahya Kalesi, kentin en belirgin simgeleri arasında yer alıyor. Tarihi antik dönemlere kadar uzanan kale, Bizans döneminde oluşturulan surların Selçuklu, Germiyanoğulları ve Osmanlı dönemlerinde onarılması ve genişletilmesiyle bugünkü görünümüne kavuşmuş. Yukarı Kale, İç Kale ve Aşağı Kale olmak üzere üç bölümden oluşan kalenin içinde, Germiyanoğlu Süleyman Şah döneminde 1377-1378 yıllarında yaptırılan Orta Hisar Mescidi de bulunuyor. Yüksek konumu sayesinde Kütahya'nın tarihi dokusunu ve çevredeki dağları seyretme imkânı sunan kale, şehir gezisine panoramik bir başlangıç noktası oluşturuyor.
Kütahya Ulu Camii
Kütahya'nın en önemli Osmanlı eserleri arasında yer alan Ulu Camii, Yıldırım Bayezid Camii adıyla da biliniyor. Yapımına 1381-1384 yılları arasında başlanan cami, 1401 yılında tamamlanıyor ve geçirdiği çeşitli onarımlarla günümüze ulaşmış. Dikdörtgen planı, iki büyük kubbesi ve bunları destekleyen yarım kubbeleriyle dikkat çeken yapının içindeki bazı sütunların Aizanoi Antik Kenti'nden getirildiği belirtiliyor. Mihrap yanında yer alan Kâbe tasvirli çini pano ise caminin öne çıkan ayrıntıları arasında bulunuyor.
Dönenler Camii ve Kütahya Mevlevihanesi
Ulu Camii'nin hemen yakınında bulunan Dönenler Camii, Kütahya'nın Mevlevi geçmişini günümüze taşıyan önemli yapılardan biri olarak öne çıkıyor. XIV. yüzyılda Mevlevihane'nin semahanesi olarak inşa edilen yapı, kentin ilk Mevlevihane yapısı olarak kabul ediliyor. Mevlana'nın torunu Ergun Çelebi'nin burada defnedilmesiyle birlikte yapı Mevlevi kültürü açısından daha da önemli bir konuma gelmiş. Günümüzde cami olarak kullanılan yapı, semahane ve derviş hücrelerinden kalan bölümleriyle Kütahya'nın tasavvuf tarihine ışık tutuyor.
Germiyan Sokağı ve Tarihi Kütahya Konakları
Kütahya'nın geleneksel şehir dokusunu görmek isteyenlerin rotasına mutlaka eklemesi gereken Germiyan Sokağı, tarihi konaklarıyla geçmişin izlerini bugüne taşıyor. Sokak boyunca sıralanan yapılar, XIX. yüzyıl Kütahya'sının yaşam biçimi ve geleneksel ev mimarisi hakkında önemli ipuçları veriyor. Ahşap payandalı çıkmalar, geniş saçaklar, küçük pencereler ve geleneksel iç mekân düzenlemeleri Kütahya evlerinin karakteristik özelliklerini oluşturuyor. Germiyan ve Ahierbasan sokaklarında yürürken bu mimarinin çok sayıda örneğine rastlamak mümkün.
Kütahya Arkeoloji Müzesi
Kütahya Arkeoloji Müzesi, XIV. yüzyıldan kalan Vacidiye Medresesi'nde ziyaretçilerini karşılıyor. Germiyan Beylerinden Umur bin Savcı tarafından 1314 yılında yaptırılan medrese, kesme taş mimarisi ve özgün yapısıyla müzeyi başlı başına görülmesi gereken bir tarihî mekâna dönüştürüyor. Müze koleksiyonunda Paleolitik dönemden başlayarak Kalkolitik, Eski Tunç, Hitit, Frig, Helenistik, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait eserler yer alıyor. Aizanoi'de bulunan ve Amazonlarla Yunanlılar arasındaki savaş sahnelerini gösteren Amazonlar Lahdi ise koleksiyonun en dikkat çekici parçaları arasında bulunuyor.
Kütahya Çini Müzesi
Kütahya'nın yüzyıllardır devam eden çini geleneğini yakından tanımak isteyenler için Çini Müzesi önemli bir durak oluşturuyor. Ulu Camii'nin yanında bulunan müze, Türkiye'nin ilk ve tek çini müzesi olarak tanıtılıyor. Germiyan Beyi II. Yakup Çelebi tarafından 1411 yılında yaptırılan külliyenin imaret ve türbe bölümünde yer alan müzede, XIV. yüzyıldan günümüze Kütahya ve İznik'te üretilen çini eserler kronolojik olarak sergileniyor. II. Yakup Bey'in çinilerle bezeli sandukası da müzenin dikkat çeken eserleri arasında yer alıyor. Germiyan Sokağı'nda bulunan Sıtkı Olçar Çini Müzesi ise Kütahya çiniciliğinin geleneksel çizgiden çağdaş yorumlara uzanan yolculuğunu görmek isteyenlere farklı bir pencere açıyor.
Kossuth Müzesi – Macar Evi
Börekçiler Mahallesi'nde bulunan Kossuth Müzesi, Kütahya'nın tarihini Avrupa'ya bağlayan ilginç duraklardan biri olarak öne çıkıyor. XVIII. yüzyıla ait geleneksel bir Türk evinde hizmet veren müze, Macar bağımsızlık hareketinin önemli isimlerinden Lajos Kossuth'un Kütahya'daki sürgün yıllarını anlatıyor. Kossuth, ailesi ve beraberindeki Macar mültecilerle 1850-1851 yıllarında Kütahya'da yaşarken Macaristan Anayasa Tasarısı'nı da burada hazırlıyor. Müzede Kossuth'a ait eşyaların yanı sıra geleneksel Türk ev yaşamını yansıtan etnografik eserler de görülebiliyor.
Kütahya Kent Tarihi Müzesi
Germiyan Sokağı'ndaki tarihi konaklardan birinde yer alan Kent Tarihi Müzesi, Kütahya'nın geçmişini bir şehir hikâyesi üzerinden anlatıyor. Tarih öncesi dönemlerden Cumhuriyet'e uzanan süreç, müzede farklı bölümler ve canlandırmalarla ziyaretçiye aktarılıyor. Eski meslekler, zanaatlar, geleneksel ev yaşamı, düğünler, kıyafetler ve mutfak kültürüne ilişkin bölümler, Kütahya'nın yalnızca mimari mirasını değil, sosyal hayatını da tanımaya imkân veriyor.
Büyük ve Küçük Bedesten
Kütahya'nın tarihî ticaret hayatını anlamak isteyenlerin uğraması gereken yerler arasında Büyük ve Küçük Bedesten de bulunuyor. Takvacılar Camii ile Saadettin Camii arasındaki bölgede yer alan bedestenler, Osmanlı döneminin ticaret kültüründen günümüze ulaşan önemli izler taşıyor. XV. yüzyılda Gedik Ahmet Paşa tarafından yaptırılan yapılar, uzun yıllar Kütahya'nın ticari merkezlerinden biri olarak kullanılıyor. Günümüzde restore edilmiş halleriyle görülebilen bedestenler, şehir merkezindeki tarihî yürüyüşün önemli durakları arasında yer alıyor.
Kütahya Mutfağı
İç Batı Anadolu'nun geleneksel ev yemekleri kültürünü günümüze taşıyan Kütahya mutfağı, hamur işleri, tahıl ürünleri, yoğurt ve tereyağı mutfağın temel unsurları arasında yer alıyor. Kütahya denildiğinde ilk akla gelen lezzetlerden biri olan Cimcik, küçük parçalar halinde hazırlanan hamurun haşlandıktan sonra sarımsaklı yoğurt ve tereyağıyla buluşmasıyla servis ediliyor. Görünüşü mantıyı andırsa da hamurun hazırlanışı ve şekli cimciğe kendine özgü bir karakter kazandırıyor. Yöresel çorbalar arasında Sıkıcık Çorbası öne çıkıyor. Kıymalı sini mantısı ise Kütahya'nın mantı kültürünü farklı bir biçimde ortaya koyuyor. Şibit, Gökçümen hamursuzu, ılıbada dolması, oğmaç çorbası, küp eti, sarma hamur dolması ve şibitli tirit de Kütahya'nın geleneksel sofrasında yer alan diğer lezzetler arasında bulunuyor. Tatlılarda ise doldurma kabak tatlısı ve hekmane erik hoşafı yöresel mutfak kültürünün dikkat çeken örnekleri arasında yer alıyor. Kütahya mutfağını keşfetmek, yalnızca yöresel yemekleri tatmak anlamına gelmiyor. Çini dükkânları arasında dolaşırken yöresel ürünlere bakmak, geleneksel hamur işlerini denemek ve sofralarda kuşaktan kuşağa aktarılan tariflerle tanışmak, şehrin kültürünü daha yakından hissetmenin yollarından birini oluşturuyor.
Kaynak: Özel HaberEditör: Uğur Faruk YILDIZ - Murat İLTER
