İstanbul’daki büyük camilerin bir köşesinde küçük, süslü ve kubbeli yapılar görürsünüz. Bu yapılar muvakkithane olarak yapılmıştır. Yani zaman ayar istasyonu… Muvakkitlik müessesesi ve muvakkithaneler İslam dini ve bu din ile yoğrulmuş kültürümüzde büyük önem taşır. İslam’ın şartlarından biri olan namazın zamanında kılınabilmesi için namaz vakitlerinin tam ve doğru olarak belirlenmesine ihtiyaç vardır. İşte bu iş ile görevlendirilmiş kişilere muvakkit, onların namaz zamanını belirledikleri ve halka duyurdukları yere de muvakkithane denilmiştir. Geçmişteki muvakkitlik İslam ülkelerinde erken tarihlerden beri var oldukları anlaşılan muvakkitlerin medreselerde eğitim gördükleri ve astronomi ile yakından ilgilendikleri bilinmektedir. Ancak çalıştıkları yer hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Osmanlı devletinde ise, bir devlet memuru olan muvakkitler Müneccimler tarafından seçilirlerdi. Hemen her caminin her külliyenin bir muvakkidi bulunurdu. Namaz vakitlerinin kılındıkları yere göre belirlenmesi gerektiğinden muvakkitlerin görevi oldukça önemli idi. Muvakkitler bulundukları camiler için bütün bir senenin namaz vakitlerini hesaplarlardı. Zamanın belirlenmesi Zamanı güneşin konumuna göre belirleyen muvakkitler öncelikle güneş saatlerinden faydalanırlardı. Mermer bir taşın ortasındaki demir çubuğun düşen gölgesini ölçerek vakti belirlerler ve müezzinler, buradan öğrendikleri zamana göre ezanı okurlardı. Muvakkitler, zamanı tespitte güneş saatinden başka basıta (yatay güneş saati) ve irtifa tahtaları, usturlap, kıblenüma ve pusula gibi çeşitli aletlerden faydalanırlar ve bunların bakımlarını da üstlenirlerdi. Muvakkitlerin görev yaptıkları yerler olan muvakkithanelerin ise cami ve külliyelerle birlikte inşa edildikleri bilinmektedir. Zengin bir plan çeşitliliği gösteren bu yapıların hemen hepsi tek katlı ve kâgirdir. Tek bir odadan meydana gelirler. Camilerin ve külliyelerin sokağa bakan tarafına yapılmışlardır. Cephelerine içerideki saatlerin iyi görülebilmesi amacıyla çok sayıda büyük dikdörtgen pencereler açılmıştır. Zaman ayar istasyonu niteliğinde Zamanı tespitte kullanılan çeşitli aletlerin çalışma şekillerinin öğretilmesine dayanan teorik ve uygulamalı derslerin de verildiği muvakkithaneler, bütün bu özellikleriyle aynı zamanda küçük birer rasathane konumundadır. Muvakkithanelerde namaz vakitlerinden başka, orucun başlama ve bitiş zamanları tayin edilir, takvimler hazırlanır, saatler ayarlanırdı. 17’nci yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı’da mekanik saatlerin yaygınlaşması sonucunda, ezan sesi ile namaz vaktini öğrenmek yeterli olmamaya başlamış, insanlar yanlarında taşıdıkları saatleri ezanı saate göre ayarlamak ihtiyacını hissetmişlerdir. Camilere muvakkithane Bunun sonucu olarak da İstanbul’daki hemen her camiye bir muvakkithane inşa edilmiştir. Eminönü İlçesi’nde, Hobyar Mahallesi’nde yer alan Yeni Cami Muvakkithanesi günümüze kadar gelebilen muvakkithanelerden biridir. 1597 senesinde III. Murad'ın eşi Safiye Sultan tarafından inşasına başlanan ancak çeşitli sebeplerle yarım kalarak 1663 yılında IV. Mehmed’in annesi Hatice Turhan Valide Sultan tarafından tamamlanan, cami, mektep, türbe, kasır, darülhadis, sebil ve çarşıdan oluşan Yeni Cami Külliyesi’nde bulunmaktadır. Bu gelenek 19’uncu yüzyılın sonlarına kadar sürmüştür. Bu yüzyılın sonuna gelindiğinde kol saatleri, radyo gibi araçlarla zaman çok rahat ve kolay bir şekilde öğrenilir hale gelmiştir. Böylelikle muvakkithanelere ihtiyaç kalmamış, inşaatlarına son verilmiştir.
