Bölge kaynıyor. Gerek yabancı basında gerekse kendi basınımızda çıkan haberler pek de iç açıcı değil. ABD’nin İran üzerinde uygulamaya çalıştığı petrol ambargosu, İranlı yöneticilerin tepkisine yol açıyor.
İran’ın tavrı
İranlı dini lider Ayetullah Ali Hamaney, resmi internet sitesi üzerinden bir açıklama yaparak, Amerika Birleşik Devletleri’nin uygulamayı planladığı yeni yaptırımların ülkesinin petrol ihracatına engel oluşturacağını belirterek böyle bir durumda bölgedeki hiçbir ülkenin petrol satamayacak hale geleceğini söylemiştir.
Gelişmeler sadece İranlı yetkililerle Amerikalı yöneticiler arasında olmuyor tabii. Yetkisiz kişiler de görüşlerini belirtmekten geri kalmıyor. Bir bakıyorsunuz İranlı komutan konuşuyor, bir bakıyorsunuz Trump’ın mesai arkadaşlarından muhalif görüşteki biri konuşuyor.
Nükleer araştırmalara devam edilmesi söz konusu olunca İsrail ve ABD’nin sesi çıkıyor; ancak konu petrol olunca tüm dünya ülkeleri müdahil oluyor. Asgari müştereklerde bile birliğin hangi maddeler üzerinde ve nasıl sağlanacağı konusunda bir açıklık elde edilemiyor. Nasıl mı?
Görüş ayrılıkları
- ABD, tehdit alanını genişleterek Ankara’ya İran konusunda baskılar yapıyor. ABD
Hazine ve Dışişleri Bakanlığı yetkililerinden oluşan heyet, Dışişleri Bakanlığı’nda gerçekleştirdiği görüşmelerde Türkiye’den beklentilerini dile getirmiştir. Görüşmeye katılan Türk heyetinde diplomatik yetkililerle birlikte Hazine ve Maliye Bakanlığı temsilcileri de yer almıştır.
ABD’nin İran’la nükleer anlaşmadan 8 Mayıs’ta çekildiğini hatırlatarak İran için alınan yaptırım kararının "müttefiklik" ilişkisi doğrultusunda müttefiklerine İran’dan petrol ithalatını kasım ayına kadar durdurmaları çağrısında bulunmuştur.
Geçtiğimiz hafta bu konuyla ilgili olarak Türkiye’ye gelen ABD heyeti, Türkiye tarafından da bu çağrının benimsenmesi gerektiği mesajını vermiştir. Heyetin bu konuda Türkiye’den bir "uygulama takvimi" istediği diplomatik kulislerde konuşulmaya başlanmıştır.
Ham petrol ihtiyacının yarısından fazlasını İran’dan karşılayan Türkiye’nin bu çağrıya uyması durumunda büyük bir ekonomik kayba uğraması mümkündür. ABD’li heyetin ziyaretinin ardından Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada "İran gerek ekonomik ve ticari ilişkilerimiz gerek enerji ithalatımız bakımından önemli bir komşumuzdur. Bu nedenle ABD’nin bu alanda uygulayacağı yaptırımlar yakından izlenmeye devam edilecektir" ifadesi kullanılmıştır.
- Nükleer anlaşmanın yürürlükte kalabilmesi için AB yeni işbirliği kararlarının alınması
peşinde koşuyor. Anlaşmaya bağlılığını sürdüren İngiltere, Fransa, Rusya, Çin ve Almanya’nın dışişleri bakanları Tahran yönetimiyle biraraya gelmiştir.
Görüşmeleri yöneten Avrupa Birliği Dış Politika ve Güvenlik Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini, toplantının ardından yaptığı açıklamada tarafların ekonomik şartlar da dahil olmak üzere anlaşmayı kurtarmak adına görüşmeleri sürdürme kararı aldığını söylemiştir.
Toplantının sonuç bildirgesini okuyan Mogherini, İran’ın ve anlaşmanın tarafı beş ülkenin Amerikan yaptırımlarına karşı birbirlerini kollama konusunda uzlaştıklarını açıklamıştır. ABD’nin ilk aşamadaki yaptırımları ağustos ayında, daha sonraki yaptırımları ise kasım ayında hayata geçirilecektir.
Sonuç
Rusya, Türkiye ve İran liderlerinin düzenlediği İdlib zirvesine ateşkes konusundaki görüş ayrılığı damgasını vurdu. Erdoğan'ın ateşkes talebine Rusya lideri Putin itiraz etmiştir.
ABD’nin Almanya’ya baskı yapmasının ötesinde bu ülkedeki askeri varlığını arttırması da dikkat çekicidir.
Basra’daki İran Konsolosluğunun ateşe verilmesi, ayrıca Esad’ın kimyasal silah kullanma ihtimalinin yüksek olduğu konusunun devamlı işlenmesi ve karşılık verileceğini belirtilmesi huzursuzluğu daha da arttırmaktadır. İran ve ABD arasındaki gerilim Irak’ın dış ticaretini de etkilemektedir.
ABD’nin Türkiye’ye dönük baskısının önümüzdeki süreçte daha da yoğunlaşacağı, şimdilik asıl hedefin Türkiye’yi İran-Rusya blokundan koparmaya çalışacağı değerlendirilebilir.
