İtilâf devletleri tarafından 13 Kasım 1918’de fiilen işgal edilen ve tarih boyunca Türkiye’nin göz bebeği olan İstanbul’un 6 Ekim 1923 tarihinde işgalden kurtuluşunun 95’inci yılını kutluyoruz. İstanbul 4 yıl 10 ay 23 gün süren bir işgal dönemi yaşamıştır...
İtilâf Devletleri donanmaları 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması’na dayanarak 13 Kasım 1918’de Haydarpaşa önlerine demirleyip İstanbul’a girmiş ve fiilen gerçekleşmiş olan işgal 16 Mart 1920 tarihinde resmi işgale dönüşmüştü.
Türk ordusu’nun İzmir’e girmesinden sonra Fahrettin Paşa komutasındaki 5’inci Süvari Kolordusu İtilâf devletleri kontrolündeki tarafsız bölgeye doğru ilerlemeye başlamıştı. Bunun üzerine Müttefik kuvvetlerde bulunan Fransız ve İtalyan birlikleri derhal geri çekilmiş, Çanakkale’de bulunan İngiliz birliklerine General Harrington’un emriyle savunma pozisyonu aldırılmıştı.
Ankara ile anlaşma yolları
Gelişmeler üzerine İngiltere, Ankara hükümetiyle anlaşma yolları aramaya başlamıştı. Ankara hükümeti, İstanbul ve Çanakkale Boğazlarının denetimini isteyince İngiltere Başbakanı Lloyd George bu istekleri reddederek birliklere savaş pozisyonu almaları için emir vermişti.
General Harrington ateş açılmaması konusunda titiz davranıyor, Türk birlikleri, İngiliz direnişiyle karşılaşmadan tarafsız bölgeye girerek Çanakkale Boğazı’na doğru ilerlemeye başlıyordu. Türklerle savaşılmasını istemeyen Winston Churchill’in başını çektiği bir grup bakan ise istifa etmişti.
Diğer taraftan İzmir’in kurtuluşundan sonra Damat Ferit Paşa 21 Eylül 1922’de ülkeden kaçmıştı. Mudanya Mütarekesi gereği Trakya topraklarının teslimi yapılırken Türkiye’yi temsil edecek kişi olarak Mustafa Kemal Paşa’nın isteği ile Refet Paşa; İstanbul komutanı olarak da Millî Müdafaa Umumi Kâtibi Selahattin Adil Paşa görevlendirilmişti.
Refet Paşa, 19 Ekim tarihinde TBMM muhafız grubundan 100 kişilik bir kuvvet alarak Gülnihal vapuru ile Mudanya’dan ayrılıp İstanbul’a gelmişti. Ardından “İstanbul Komutanı” sıfatıyla Selâhattin Adil Paşa, 81’inci Alay ile İstanbul’a girmişti.
Refet Paşa ve Selahattin Adil Paşa’nın İstanbul’a gelmesine rağmen işgal sonlanmadı. Mütarekeye göre işgal kuvvetleri barış antlaşması imzalanmasından hemen sonra İstanbul’u boşaltacaktı.
Şehri terk ettiler
24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan Barış Antlaşması’ndan sonra, 23 Ağustos 1923’ten itibaren İtilâf kuvvetleri İstanbul’dan ayrılmaya başladı. Son İtilâf birliği ise 4 Ekim 1923 günü Dolmabahçe Sarayı önünde düzenlenen bir törenle Türk bayrağını selamlayarak şehri terk etti.
6 Ekim 1923 günü Şükrü Naili Paşa komutasındaki 3’üncü Kolordu İstanbul’a girdi ve işgal resmen sonlandı. İşgal 4 yıl 10 ay 23 gün sürmüştü. Her yılın 6 Ekim’i böylece İstanbul’un Kurtuluş Günü olarak belirlendi ve kutlanmaya başlandı.
Güzel İstanbul’umuzun tekrar bizlere kazandırılmasında canlarını esirgemeyen başta Atatürk ve silah arkadaşları olmak üzere tüm şehitlerimizin, gazi olup vefat edenlerin, emeği geçenlerin ruhları şâd olsun.
Hepsini rahmet ve minnetle selamlıyoruz.
