Yıl 1940’lar.Yer şimdiki gibi bu kadar popüler bir yöre olmayan Nevşehir’in Peri Bacalarıyla ünlü Ürgüp ilçesi. En büyük tutkusu kitaplar olan biri vardı. Bugün ;Maltepe Üniversitesi’nin bahçesinde ve Kartal Meydanı’nda heykelleri bulunan Mustafa Güzelgöz (1921-2005) yani halk arasındaki unvanıyla “Eşekli Kütüphaneci”
Güzelgöz tek odalı Ürgüp Kütüphanesi’ne memur olarak atanınca, çocuklar için kitap özetleme ve yazı yarışmaları düzenleyip derece alanları ödüllendirdi. Bağışlarla 22 bin kitaba ulaştı. Kaymakamla birlikte katıldığı heyet gezilerinde, halkın, heyette bulunan doktor, öğretmen gibi meslek adamlarına gösterdiği saygıyı; kendisine göstermediğini fark etti. Bir anda işine, mesleğine ve köylülere bakışı değişti.
Tabi o dönemde doğru düzgün taşıt yok, yollar bozuk, kütüphaneye gelen yok. “Madem onlar kütüphaneye gelmiyor, ben kütüphaneyi onlara götürürüm” gayesiyle iki sandık yaptırdı, 200 kitabı koydu içine, eşeğiyle düştü yollara. Tam 36 köye kitap taşıdı bu şekilde. On beş gün sonra ödünç verdiği kitapları almak, yenilerini vermek için gidiyordu.
“Eşekli Kütüphaneci” Mustafa Güzelgöz “Küçük büyük, kadın erkek herkesi okutacağım” diye kendini paraladı. Kitaplığa radyo alınca daha fazla erkek gelmeye başladı. Kadınların da kitaplığa gelmelerini sağlamak adına dikiş makineleri aldırdı, halı tezgahları kurdu, beşikler koydu. Göz önüne de dikiş, nakış, moda, yemek yapımı ve çocuk bakımı ile ilgili kitapları koydu. Ürgüp’te kitaba ilginin artmasıyla beraber kız kaçırma ve kan davaları azaldı.
Ürgüp Kütüphanesi’nde işler yoluna girince öteki köylere de kitaplıklar açtırdı. Oralardaki ahır veya müştemilata çevrilen halkodalarını kitaplığa çevirdi. Kütüphaneleri eğitim merkezi haline dönüştürmek için bunların yanına bir de spor teşkilatı kurdu. Ürgüp’te ilk folklor oyunlarını, bando çalışmalarını, sinema gösterimini ve fotoğrafçılık çalışmalarını gerçekleştirdi. Köylerde kooperatifler kurdu, şarap fabrikasının açılmasına öncülük etti. Dernek kurup Ürgüp Müzesi’ni yaptırdı. Nihayetinde bölge kalkınma önderi seçildi.
Kendi ülkesinde hak ettiği değeri göremese de, Amerikan Barış Gönüllüleri Derneği tarafından düzenlenen ve 77 ülkenin katıldığı yarışmada eğitime yaptığı katkılardan dolayı “Gönüllü Hizmet Şampiyonluk Ödülü” kazandı.
Derken ; Bakanlığa isimsiz bir şikayet gitti; “Mustafa Güzelgöz başka işlerle uğraşıp asıl işini aksatıyor” diye. Müfettişin olumsuz raporu sonrasında Güzelgöz bunca yıllık emeğine karşı, bu haksızlığı gururuna yediremedi, emekliliğini istedi. Biri çıkar da “yapma, gitme” der umuduyla bekledi, çıt çıkmadı. Görevinin ardından ise; zamanında değerini anlayamayanlar da ona karşı jübileyi eksik etmediler.
“Elimin altındaki kitapları ışık topları gibi, karanlığın, hem de karanlıkçıların üstüne fırlatıp atasım geliyor” diyen Güzelgöz Anadolu’muzda da kütüphanelerin öncülerinden oldu. Kendisini saygı,sevgi ve rahmetle anıyoruz.
