Çalışmak, işlemek
Anadolu Türkçesi’nin dışında Türkçe konuşulan yerlerde bazı sözcükler farklı anlamda anlaşılıyor ve konuşuluyor. Kıbrıs’ta görev yaptığım yıllarda Girne’de tanıştığım mağazası olan kişiyi ziyarete gidecektim. Mağazanın tam adını ve adresini hatırlayamadığım için sora sora bulacağımı düşünmüştüm.
İlk karşıma çıkan dükkândaki kişiye sordum:
---Falanca kişiyi tanıyor musunuz?
---O burada işlemiyor.
Burada işlemek ve çalışmak aynı anlamda kullanılmıştı. Azerbaycan-Bakü’de görev yaparken de metro trene binmiştim. Çok kalabalıktı ve kapı ağzında adeta askıda gidiyordum. Yeni istasyona gelirken omuzuma bir el dokundu. Başımı çevirip baktım, bir hanımefendiydi.
---Düşeceksin?
---Yok, yok düşmem. Sıkı tutunuyorum.
Bu sözümün üzerine trendekiler gülüşmeye başlamışlar, ben de bu gülüşmenin sebebini merak etmiştim. Meğer “düşmek” sözcüğü “inmek” anlamında kullanılıyormuş. Hatta bir gün de uçak 18.00’de düştü, demişlerdi.
Osmanlı arşiv belgelerinden
İş, işlemek ve çalışmakla ilgili geçmişteki anlayış nasıl diye merak edebilirsiniz. Seçtiğim örneklerden bazıları 17’nci yüzyıl sonlarına aittir. Şeyhülislamlık yapmış olan Debbağzade Mehmet Efendi, verdiği bir hükümde;
“Bir kimse, falan işi yaparsam karım benden üç talak boş olsun dese ve o işi yapsa, karısından üç talak ile boşanmış olur.” demiş, bu işle ilgili olarak 118 yıl sonra aynı konu tekrar gündeme gelmiş ve bu kez de Şeyhülislam Şerifzade Mehmed Ataullah Efendi aynı kararı vermiştir:
“Şart olsun demek karım boş olsun anlamında kullanılan bir beldede bir kimse falan fiili işlersem şart olsun dedikten sonra o işi yapsa ve karısı geri dönüşü mümkün olacak şekilde boş olsa, o kimse bekleme süresi içinde nikâh yenilemeden karısıyla tekrar evliliğine dönebilir.
Şeyhülislamlık camiasında iş ve çalışma ile ilgili hükümler böyle devam ededursun eğitim dünyası iş konusunda bambaşka olaylara tanık olmuş:
“Konya'nın bir kazasının eğitim işlerine tayin edilen es-Seyyid Mehmed’in görev yerine gelerek zor da olsa işine başlamış; ancak işlerini bırakmak istemeyen önceki görevlilerin kendisine zorluk çıkardıklarını mektupla hükümet yetkililerine bildirmiş..” a.g.y. tt
Frengî, Şerifî ve Macar altınları ile guruş ve paranın fiyatı yükseldiğinden, halkın alış veriş işlerinin kolaylaştırılması için Darphane’nin para ve cedid hurda akçe basması için padişahın emr-i şerif vermesi istenmiş.
Kaynaklar
Başbakanlık Osmanlı Arşivi
