Gasp ve eşkiyalıklar
Kıbrıs’ta tarım ürünleri de bol miktarda yetiştirildiğinden pazarlanması bazı oyunlara yol açıyormuş. Ada’nın savunmasında görev alan askerlerden bazıları havadan para kazanma yolunu seçmiş. İbrahim isimli bir yeniçeri ahalinin elindeki zahireyi ucuz fiyatla toplayıp yüksek fiyatla ecnebi tüccara satmaya başlamış. Konu resmi makamlara iletilince Yedidivan ve Kıbrıs kadıları, İbrahim’in hakkında tahkikat açmış. Bazı kadıların da bu tür olaylara yardımcı oldukları ortaya çıkmış.
Kıbrıs, Trablusşam ve sair taraflarda kaht (kıtlık) olduğu haber alınmış. Halkın çile çekmemesi için gemilerle bölgeye buğday gönderilmiş. Buğdayın başına bir iş gelmemesi ve düşmana kaptırılmaması ve tedbir alınması için Midilli, Sakız, İnebahtı, Eğriboz, Karlı, Mezistre ve Biga beyleri yazıyla uyarılmışlar.
Eşkıyalığa karşı koyma ve ticaretin aksamaması
Eşkiyalık öyle artmış ki, ticaret sekteye uğramaya başlamış. Trablusşam eyaletinde deniz kenarındaki köylere yabancı gemiler gelmeye ve köyleri istilâ etmeye başlayınca sahile kale yapılmış. Kıbrıs’a gönderilen hükümlerde beylerbeyinin;
1. Kıbrıs Adası’ndan amel-mande top gönderterek yeni kalenin burçlarına top koydurması,
2. Ticaret için gelen İngiliz gemilerine müdahale etmemeleri konusunda Kıbrıs’ta bulunan beyleri, kadıları ve deryada olan kaptanları bilgilendirmesi,
3. İskele olmayan yerlere gemi yanaştırılmamasını sıkı şekilde takip etmesi,
4. Kürekçi sayısı yüzden fazla olduğu bildirilen Geyvan reis kadırgasına ve ona bağlı kadırgalara Kıbrıs’ta cürm-i galizi (ağır cürüm) olanlardan küreğe adam vermeyip hafif cürmü olanları vermesi ve verdiği adamların sicillerini göndermesi,
5. Kıbrıs etrafına düşman korsan gemileri geldiği zaman mevcut gemilerde cenkçi bulunmaması sebebiyle mukabele edilemediği raporu üzerine zafiyeti gidermek için Kıbrıs yeniçerisinden gemilere cenkçi koyması,
6. Bir başka hükümde Magosa Beyi Şaban’ın, Kıbrıs Beylerbeyi Cafer Paşa’nın iki baştardasını, Teke Beyi Mahmud’un bir kadırgasını ve kendi kadırgasını tek komuta altında toplayarak dört parça gemiye başbuğluk yapması ve Kıbrıs yalılarını korsandan koruması emredilmiştir. Korsanların yaptıkları ve alınacak tedbirler ise;
a. Kıbrıs beylerbeyine ve Silifke kadısına gönderilen hükümlerde, Liva-i İçel’de zuhur eden adları yazılı iki eşkiyanın yanına kırk elli kadar levendi alıp etrafta zulüm ve teaddi (baskı) yaratarak Mısır, Şam ve Halep yollarını kesip mürûr (giriş) ve ubur (çıkış) yaparak tüccarı ve züvvarı (ziyaret edenleri) rencide edenlerin yakalanması,
b. Pazarı basarak kırk kadar kişiyi mecruh ettiği (yaraladığı) arz olunan Susu adlı kişinin dikkat ve ihtimam ile izlenmesi, yakalanması ve şer’an gerekenin yapılması,
c. İçel ve Tarsus sancakları muhafazasında olan Girne Beyi Mehmed, ehl-i fesadın (kargaşa çıkaranların) tutulmasına muavenet (destek) için yeniçeri ve sipahi verilmesini arz etmiş. İstediği yeniçeri ve sipahilerin gönderilmesi için hüküm ve buyruklar gönderilmiştir…
Kale komutanlarına (dizdarlara) emirler
Magosa Kalesi’nde hapsedilmesi emredilen sarik (hırsız) ve katil Gümüşgerdan İbrahim’in hakkında kesinleşen “katledilmesi” hükmü, Kıbrıs Valisi Vezir Mehmed Paşa’ya ve Lefkoşe ve Magosa Kalesi dizdarına gönderilmiştir. g.tt
Miri ile mali alâkaları olan ammal (işe bulaşan, yapanlar) ve sürgün edilenlerin;
1.Emir verilmediği veya müsaade edilmediği sürece adadan dışarı gitmelerine müsaade olunamayacağı,
2.Rodos’ta mahpus iken Kıbrıs’a gönderilen İlyas’ı Baf Kalesi’nde ve Tavukçu’yu Magosa Kalesi’nde hapsedip hariçten gelen kimselerle görüştürmemeleri ve kaleden çıkmalarına müsaade etmemeleri,
3.Kıbrıs muhafazasına tayin olunan beş pare kadırgayı başka hizmetlere göndermeyip daima adanın etrafını gezerek huccac (hacılar) ve tüccara bir zarar gelmesine mani olmaları hususunda Kıbrıs beylerbeyine, defterdarına ve yeniçeriler ağasına talimat verilmiştir.
4. Kıbrıs’taki üç hassa kadırgaya nöbetleşe yirmişer topçu eri konulagelmişken topçular ağası olanların Lefkoşa ve Magosa Kalelerinden ellişer topçu yazıp ve yirmişerini kadırgalara koyup kalanların akçelerini aldıkları haber alınmış. Bu yolsuzluğun üzerine gidilerek kadırgalara topçu eri lâzım olduğu zaman yeterli miktarda ve nöbetleşe konulması konusunda emirler verilmiştir.
İlginç bir tespit
Karaman vilâyetinin merkez ilçesi ve bazı köylerinden 3.200 akçe tımarı olan Süleyman, Kıbrıs ceziresine gelmediği gibi kale yürüyüşlerine katılmadığı hatta yoklamalara bile çıkmadığı Larende alay beyi tarafından mektupla hükümete arz edilmiş. Bunun gerekçelerle 974 Şevval’inin evahirinde Süleyman’ın üzerine tahsisli tımarı iptal edilmiş ve 6.000 akçeyle Karaman hazinedarı Gürcü Yusuf’a verilmiştir.
978 senesinde “… garip yiğitlerden…” diye başlayıp “… Kıbrıs ceziresi Lefkoşa, Magosa, Baf ve Grine Kalelerinde gece gündüz demeden hizmet edip yararlılık gösteren, yoldaşlıkta bulunan baş kesen, top çekip metris kuran, hendek kazan…” diye devam eden kişilere tımar, kese akça, esvap verilmiş ve taltif edilmişlerdir.
Beşparmak Dağları’na gezi tertiplemiştik. Harekâta katılmış iki mücahiti de eşleriyle birlikte davet etmiştik. Yaşananları, yoklukları Her zaman özlemle yanıp tutuştuğumuz Türkiye’mizin sahillerini görüyoruz.
