İstanbul’un işgali ve gelişen olaylar
16 Mart 1920. İstanbul resmen işgal edilmiştir. 17 Mart günü Heyet-i Temsiliye namına vilâyetlere Mustafa kemal imzasıyla bir şifre talimatname gönderilir. Bu talimatnamede Heyet-i Temsiliye’nin haberi olmadan İstanbul hükümetiyle irtibatta bulunulmayacağı yazılıdır.
Balıkesir 61’inci Fırka Kumandanı Kâzım Bey, bir emir yazarak “Her makamın kendisinden emir almasını” ister. İstanbul’un işgalinden sonra Osmanlı Meclis-i Mebusanı 18 Mart 1920’de son kez toplanarak çalışmalarına ara verme kararı aldı.
İşgal kuvvetleri İzmit’te de işgallere başlarlar. 48 parça gemi İzmit Körfezi’ne gelir ve buradaki Türk donanmasını gözaltına almaya başlar. Bu bölgede karaya çıkma faaliyeti 3 Kasım 1920’de başlar. Telgrafhane ve istasyonlar işgal edilir. Haberlere sansür getirilir. İşgal donanması Körfez’in içine iyice sokularak toplarını şehre doğru çevirir.
Kara birlikleri İzmit’in belli bir bölümünü tel örgü ile çevirerek çadırlı ordugâha geçer. Türk birliklerindeki subay ve erlerin bir kısmı firar ederek Kuva-yı Milliye’ye katılır. İzmit’te emniyeti sağlamakla görevli olan 1’inci Tümenimiz dağılır.
Geyve Boğazı ve Milli Kuvvetlerce tutulması
Geyve Boğazı, Anadolu’ya açılan bir geçittir. İçinden demiryolu da geçer. Kocaeli bölgesindeki düşman birliklerinin Anadolu’ya açılması bu Boğaz sayesinde olacaktır. Dolayısıyla işgal kuvvetleri bu bölgeyi ele geçirmeye çalışırlar. Mustafa Kemal, 20’nci Kolordu Komutanlığına yazdığı tamimde, “Adapazarı’ndan Geyve’ye bir nizamiye müfrezesi gönderilecektir” ibaresiyle;
- Geyve Boğazı’nın sıkı şekilde elde bulundurulmasını,
- Geyve santralinin işgalini,
- Tren yolu köprülerinin tahribini,
- Geyve, Ankara, Pozantı mıntıkasındaki tren hatlarına ve malzemesine el
konulmasını,
- Bu hatlar boyundaki İtilâf kuvvetlerinin silahlarının alınmasını, tevkif
edilmelerini,
Anadolu Hat Komiser Muavininin derhal trenlere el koymasını ve işletmesinin teminini ister.
20’nci Kolordu’nun harekâtı
Bunun üzerine 20’nci Kolordu Komutan Vekili Mahmut Bey, 16-17 Mart gecesi durumu bir şifreli telgrafla Bursa’daki 56’ncı Fırka Komutanlığına, “Bilecik’teki müfreze ve bir nizamiye bölüğünün Mevki Kumandanı Yüzbaşı Rıfat Efendi maiyetinde hareket etmesini, Adapazarı’ndan Geyve’ye bir nizamiye müfrezesinin ve Osmaneli istikametine de Yenişehir’deki taburun gönderilmesini” bildirmiştir.
20’nci Kolordu da savunma planına uygun olarak seferberliğini tamamlamış olan 143’üncü Alay’ın Ankara milli müfrezeleriyle birlikte 17-18 Mart gecesi trenle Eskişehir’e hareket etmiştir. Bu birlikler 18 Mart akşamı Eskişehir’e hâkim olan tepeleri tutmuşlardır.
Hazırlıksız yakalanan İngilizler, Afyonkarahisar ve Kütahya’daki birliklerini Türk kumandanlardan izin alarak geri çektiler. Ancak İngilizler, buraya çektikleri birliklerini takviye etmeye kalkışınca 20’nci Kolordu Komutan Vekili Mahmut Bey, İngiliz ordugâhını kuşatarak şehri boşaltmaları ve İzmit’e çekilmeleri konusunda bir saat süre verdi.
İngiliz birlikleri komutanı Miralay Hard, 20’nci Kolordu Komutanı Ali Fuat Paşa nezdinde girişimde bulundu, görüşemedi. İstanbul’daki İngiliz Başkomutanı ile temasa geçti. Bundan da sonuç alamayınca telâşa düştü. Eskişehir’i boşaltma işlemini başlattı. İngiliz kuvvetleri, üç askeri trenle İzmit istikametine doğru çekilmeye başladılar.
Çekilen birliklerin konuşlandığı yerler
Geri çekilen İngiliz kuvvetlerinden 500 kişi Osmaneli (Lefke) ile Geyve arasına yerleşti. 150 kişilik bir birlik de hat boyunca yerleşti. Tabii ki Türk birliklerince İngilizler Geyve Boğazı’nın doğu ucunda bulunan ve önemli stratejik bölge olan Lefke’de de rahat bırakılmadı, buranın da boşaltılmasını istedi.
Bilecik ve Yenişehir Kuva-yı Milliyesi, Lefke’ye doğru harekete geçti. İngilizlerin takriben bir liva ve bir sahra bataryasından ibaret olan ve İzmit’ten Lefke’ye kadar tren hattı boyunca yayılmış bulunan kuvvetleri, 27-28 Mart gecesi Lefke’nin doğu ve kuzeyindeki büyük köprüleri tahrip ederek ve hat boyunca yayılmış kuvvetlerini toplayarak trenle İzmit’e çekildiler.
28 Mart 1920 günü kuvvetlerimiz Geyve’ye vardılar. Geyve alındı. Böylece İzmit’te Kilikya’ya kadar olan bölge milli idarenin eline geçti.
