Sözlerime tüm çocuklarımızın 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramınızı kutlayarak başlıyor; cumhuriyetimizi kuran ve bayramı çocuklarımıza armağan eden Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve kahraman silah arkadaşlarını saygı, minnet ve rahmetle anıyorum.
Son zamanlarda plastik poşetlerin parayla kullanımıyla ilgili çeşitli tartışmalar görüyoruz. Halbuki; plastik ürünler sanıldığı gibi masum olmadıkları gibi, zararları da bilim insanlarınca kanıtlanmış. Plastiklerin zararlarını internette elime gecen bir raporla daha fazla gördüm. Öncelikle; dünyada her yıl 450 milyar metreküp arıtılmamış ya da kısmen arıtılmış çöp ile endüstriyel ve tarımsal atık denize bırakılıyor.
Avrupa’da sahiller ve denizlerde en sık karşılaşılan 10 tür tek kullanımlık plastik ürünün (plastik kulak çubuğu, plastik çatal-bıçak, tabak, pipet, içecek karıştırma çubukları, poşetler ve balon) ve terk veya kaybedilmiş balık av malzemelerinin azaltılması için çok sayıda kurallar konuldu.
Değerli okuyucularım; denizde rastlanan çöplerin 80’den fazlası plastik maddeler olmakla birlikte arasında balık ve deniz kabukluları da olmak üzere deniz canlılarının vücutları içinde bile plastik artıklara rastlanmaktadır. Bu da aynı zamanda plastiğin, insanların tükettiği gıda zincirine girdiği anlamına gelmektedir.
Çevre Mühendisleri Odası’nın 2018 raporuna göre ise durum gerçekten vahim! Ege, Marmara ve İç Anadolu bölgelerindeki dere ve göllerin neredeyse tamamının kirli olduğunun altı çizilen raporda, Türkiye’de yılda 8 buçuk milyon plastik tüketildiği belirtiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün raporunda, sağlıksız ve kirli bir çevrenin her yıl 1,7 milyon çocuğun hayatını kaybetmesine yol açtığı açıklandı. Türkiye’de çevre kirliliği her yıl yaklaşık 42 bin insanın erken ölümüne sebep oluyor.
Plastikler doğada hazır bulunmaz, doğadaki elementlere insan tarafından belli bir sıcaklık ve basınç altında, katalizör kullanılarak monomerlerin reaksiyona sokulması ile elde edilir. Plastikler petrol rafinerilerinde kullanılan ham petrolün işlenmesi sonucu arta kalan malzemelerden elde edilir.
Yapılan araştırmalara göre dünyadaki petrolün sadece % 4 lük bir kısmı plastik üretimi için kullanılmaktadır. Bazen kauçuk ve benzeri öbür doğal ürünler plastik tanımına sokulmakla birlikte, modern tanımlama da plastiklerin dışında tutulur. Reçineler ile plastikler arasındaki ayrımı yapmak da zordur. Yapay malzemelerin çoğu hem reçine, hem de plastik olarak adlandırılabilir. Plastik maddeler hafif, ucuz, kolay işlenebilir ve çok farklı kullanım alanına sahip olmaları nedeniyle günümüzde en önemli ticarî malzemeler olmuşlardır. Günlük hayatta çok büyük miktarlarda plâstik madde kullanılmaktadır.
Doğada bozulmaları için gereken süre denizde 400 yıl iken, karada 800 yıl. Bu bozulma sırasındaysa zaten tüm zararlı materyaller toprak ve suya geçiyor. İnsanların çalıştıkları arazilerde bu durum ürünlere de etki ederek sağlığa zararlı durumların ortaya çıkmasına yol açıyor.
Aynı zamanda doğaya bırakılan plastik poşetler hayvanların besin zannetmeleri sonucu tüketmeye çalışmaları ve sindirim sistemlerinin bozulmasıyla ölümlerine yol açıyor. Işık etkisiyle daha zehirli ve küçük petro-polimerlere dönüşen plastik poşetler sadece tek bir nesli değil, besin zincirini çok uzun süre etkileyecek kadar uzun ömürlü durumlara neden oluyor.
Özellikle siyah plastik poşetlerin çöplerden elde edildiği için çok daha zararlı olduğu biliniyor. Siyah poşetler kova, pet şişe ve tıbbi atık gibi materyallerin çöplerden ayrılıp, kusurlarının gizlenebilmesi için siyaha boyanması sonucu tüketicilere sunuluyor. Elde edildiği bu maddeler bir yana, sadece siyah boya kullanılması bile bu torbaların kullanımına kısıtlama getirme sebebidir.
Bu yüzden plastikleri hayatımızdan temizleyelim. Greenpeace bu konuda altı tane altın öneri sunmuş. Bu altın önerileri şöyle sıralarsak;
- Yanında tekrar kullanılabilir şişe taşıyın
Yanında tekrar kullanılabilir şişe taşıyarak hem plastik kullanımına son vermiş hem de paradan tasarruf etmiş olursun!
- Plastik kamışlara hayır deyin
Plastik kamışlar denizlerimiz için kötü haber niteliği taşıyor. Bir içecek siparişi verirken kamışa gerçekten ihtiyacınız olup olmadığını düşünün; eğer yoksa istemediğinizi söyleyin. Hatta her zaman gittiğin kafeyle konuşup içeceklere standart olarak eklenen çubuk kullanımından vazgeçmelerini isteyin.
- Yeniden kullanılabilir kahve fincanı edinin
Kahve fincanını yanında taşı! Bazı kafeler kendi fincanını getirdiğinde küçük bir indirim de yapıyor.
- Alışverişte plastiğe yönelmeyin
Süpermarketlerde veya alışverişe gittiğiniz diğer yerlerde plastikle ilişkinizi kesin. Plastik poşet kullanmamak için yanınızda kendi bez çantanızı veya filenizi götürün. Plastik paketli meyve – sebzeleri almayın.
- Plastik çatal-bıçak kullanmayın
Bir kafeden salata / yoğurt aldığında ya da dışarıdan yemek siparişi verdiğinde önüne gelen çatal-bıçaklar genelde plastik oluyor! Dışarıdan yemek söylediğinde ilgili restoran veya kafeye plastik çatal-bıçak istemediğinizi not düşün. İş yerindeki çekmecene kendi çatal-bıçağınızı koyun. Hatta çantanda da bir set bulundurabilirsin.
- Mikro taneciklerden kaçının
Satın almadan önce ürünlerin etiketlerini kontrol et; polietilen (PE), polipropilen (PP), polietilen tereftalat (PET), polimetil metakrilat (PMMA), politeirafloroetilen (PTFE) ve naylon içeren ürünlerden kaçı
