Araştırmalara göre, İstanbul’un çeşitli bölgelerinde 4 adet "Tezveren Dede", ya da "Tezveren Baba" türbesi vardır. Bu türbeler;
- Langalı Tezveren Dede: Kabrinin Kumkapı’da olduğu söylenen Tezveren Dede’nin
asıl adı Mahmut’tur. Tezveren Dede, Ferhad Paşa Şeyhi olarak bilinen Şeyh Ramazan Halveti Efendi’nin halifesidir.
Ferhad Paşa, Şeyh Mahmut Efendi’nin padişahın damadı olacağını rüyasında gördüğünü anlatır. Ve bu durum doğru çıkar. Şeyh Mahmut Efendi ise mescidi yaptırmıştır. Mescit, yanlışlıkla Şeyh Ferhad adıyla anılmıştır.
- Çemberlitaşlı Tezveren Dede: Türbe, Divanyolu Caddesi üzerindeki Sultan II.
Mahmut Türbesi’nin yanındaki Basın Müzesi binasının bitişiğindedir. Tezveren Dede’nin kimliği hakkında birçok rivayet bulunmaktadır. Kimisi Fatih Sultan Mehmet’in ordusundaki erenlerden biri olduğunu düşünürken, kimisi de adının Ali olduğunu söylermiş.
Tezveren Dede, Çemberlitaş’taki Atik Ali Camii’nde vaazlar verirmiş ve bu vaazı dinleyenler huzurlu olurlarmış. Huzurlu olan kişilere "Tezveren Dede'nin sohbetinden mi geliyorsun?" gibi sözler söylenirmiş.
- Dolapdereli Tezveren Baba: Bu büyük Allah dostu Tezveren Baba türbesi de,
Kasımpaşa’ya bağlı Dolapdere semtindedir. Rivayete göre Tezveren Baba’nın ayakları yokmuş. Takunyalarını eline takıp öylece dolaşırmış. Anlatılana göre, bu takunyaların tıkırtıları duyulurmuş...
- Paşabahçeli (İncirköylü) Tezveren Dede: Kabir, Paşabahçe Cam Fabrikası’nın
girişinde bulunmaktadır. Bazı söylentilere göre Beykoz’da türbesi bulunan Hazreti Yuşa’nın silah arkadaşıdır.
Başka bir söylentiye göre de, İstanbul’un kurtuluşuna katılan erenlerden biri olduğu söylenir. Kabrinin etrafı çevrili olup içinde serpuşlu bir mezar taşı yer almaktadır.
Bursa’daki Tezveren Dede kabri
Bursa’daki Tezveren Baba, şehrin en çok ziyaret edilen türbelerinin başında gelmektedir. Diğer bir Tezveren Ahmet Dede ise Manisa’da bulunmaktadır...
İstanbul’un birçok yerinde kabirleri bulunan "Tezveren Dede" ya da "Tezveren Baba" türbeleri, halkın çeşitli dileklerinin gerçekleşmesi için çok sık gittikleri ziyaret yerleridir. Ziyaretçilerin "Dileğim tez zamanda kabul olsun" şeklinde kullandıkları cümleler, o türbede kabri bulunan, manevi sultanın kimliğinin önüne geçmiş halidir.
- Eyüp Sultan türbesi
İstanbul'da en çok ziyaret edilen ve hatırasına en çok hürmet edilen türbe, Eyüp Sultan Türbesi’dir. Bu türbenin Türk toplum ve devlet hayatında tarih boyunca büyük yeri ve önemi olmuştur. Osmanlı padişahları tahta çıkışlarında Eyüp Sultan’da kılıç kuşanmışlardır. Öyle ki, Eyüp Sultan’a yakın gömülmek bile kutsal bir amaç olmuştur. Bu gün de, Türkiye’de en çok ziyaret edilen türbe, Eyüp Sultan Türbesi’dir.
Fatih Sultan Mehmet, İtalya seferine çıkmak için hazırlıklarını yapmış, seferden kimse şüphelenmesin diye ordugâhını Gebze’de kurmuştu. O sırada Fatih’in özel doktoru padişaha her gün azar azar zehir veriyordu. Dozu gittikçe artırılan zehirle padişahın ciğerleri parçalanmış, İtalya seferi öncesi kurulan ordugâhta, 3 Mayıs 1481’de vefat etmişti. Ölüm haberi, ordunun morali bozulmasın diye gizlenmişti.
Fatih’in oğulları Şehzade Bayezid ve Cem’in ordugâha varması beklenmiş, ilk gelen Bayezid olmuştur. Naaşı oğlu nezaretinde İstanbul’a nakledilmiş ve 21 Mayıs 1481’de de Fatih Camii’nin güneyindeki avluya defnedilmiştir. Ondan sonra gelen Osmanlı sultanları, Eyüp’te kılıç kuşandıktan sonra Fatih’in türbesini ziyaret etmişlerdir. Fatih’in ölümünün ardından Papa, tüm kilise çanlarını üç gün boyunca çaldırmıştı.
1766 yılındaki depremde cami ile birlikte yıkılan türbe, bir yıl sonra III. Mustafa tarafından tekrar inşa ettirilmiştir. Türbenin mimarı Mehmed Tahir Ağa’dır. Türbede Fatih Sultan Mehmed tek başına yatmaktadır. 1782 yılındaki Cibali yangınında türbe, içindeki sanduka ve eşyalarla birlikte yanmış, I. Abdülhamid tarafından tamir ettirilmiştir. Türbeye konulan yeni sanduka üzerine Kâbe örtüsü örtülmüştür.
Kanuni ve Hürrem Sultan Türbesi
Kanuni Sultan Süleyman’ın Mimar Sinan’a yaptırdığı ve 1557 yılında törenle açılan Süleymaniye Camii ve Külliyesi, İstanbul’un Haliç’e bakan üçüncü tepesinde yer alır.
Caminin arkasındaysa 46 yıllık saltanatından sonra 6 Eylül 1566 yılında vefat eden Kanuni Sultan Süleyman ve eşi Hürrem Sultan’ın türbeleri vardır. Kanuni’nin türbesinde yedi, Hürrem Sultan'ın türbesindeyse üç sanduka bulunur.
(İstanbul’un 100 türbesi, İBB yayınlarından)
