Mübadelenin resmen başlaması
… Atina’da hazırlıklarını sürdüren Karma Komisyon mübadeleye Kasım ayının 10’undan itibaren kesin surette başlanacağını ilan etmiş olmasına rağmen ilk grup Adalar ve Struma’ya kadar olan Selanik ahalisinden oluşmuştur.
İlkbahara kadar nakli kararlaştırılan 150 bin kişiden kasım ayının ortasına kadar nakli gerçekleşecek ilk 50 bin kişi belirlenmiş, bunların içine dahil olan Midilli Adası Müslümanları herhangi bir tarihi beklemeden 15 Ekim 1923 tarihinde hareket etmişlerdir.
Midilli Müslümanlarından sonra Sakız, Girit ve Selanik bölgelerindeki Müslümanların nakline karar verilmiştir. Bu ilk kafileye dahil olan Sakız Adası Müslümanlarının sayısının 400-500 civarında, Girit’ten gidecek Müslümanların sayısının ise 7.000 civarında olacağı tahmin edilmekteydi… (s: 153)
Yunanistan’daki Türklerin nakli
… Muhacirler yola çıkmadan önce aşılanmaya başlamıştı. Kış mevsimi bastırmadan bir miktar muhacir Türkiye’ye sevk edilmişti. Mübadelenin resmen başladığı Kasım 1923 ayı içinde Yunanistan’dan 33 bin muhacir gelmiş ve Türkiye’den de 8.000 Rum Yunanistan’a gönderilmişti…
… Çalışkan olduklarından şüphe edilmeyen muhacirler için her türlü tedbir alınacaktı. Kış mevsimine rağmen muhacirlerin bir an evvel üretici duruma sokularak ormancılık, odunculuk ve kömürcülükten anlayanların Istranca ormanları çevresine yerleştirilerek bu baltalık ormanlardan fayda sağlanması yoluna gidilecekti… (s: 161)
Gazetelerden
(Hâkimiyet-i Milliye, 25 Teşrinisani 1923)
Rumeli’den gelecek 500 bin kardeşin felaketi de vatana faydalı birer insan olmaları da elimizdedir. Vatan bu 500 bin müstahsil Türkün faaliyetinden ciddi faydalar görecektir. 500 bin boynu bükük Türk, kurtarıcı fedakârlığına ve koruyucu şefkatine bakıyor. Bütün vatanda dalgalanmaya başlayan yardım hareketinde üzerine düşeni yap.
(Cumhuriyet, 23 Teşrinievvel 1924)
Rumeli vapuru 1.000 yolcuyla Selanik’ten hareket etti. Yarısını İzmir’de indirdikten sonra İstanbul’a hareket etti. Vapurda hiçbirimize ekmek vermediler. Kamarotun sattığı çorbayı parası olan 35 kuruş vererek içti. Parası olmayan açlıktan kıvrandı. İzmir’e geldiğimizde Selanikli muhacirler bize ekmek gönderdiler. Yoksa hepimiz açlıktan ölecektik.
16 gün vapurda deniz suyu içtik. İstanbul’a vardığımız zaman da saatlerce yağmur altında memur beyleri bekledik. Vapur kumpanyası eşyalarımızın her tonu için dört lira istedi. Hiçbirimizde para olmadığı için eşyalarımız halen vapurda beklemektedir.
Türk milleti ne kadar vesaite malik olursa olsun bu vesait yine kâfi değildir. Harp esnasında Yunanların ayak bastıkları Anadolu mamureleri bugün virane olmuştur. Yunan hırs ve hıyanetine kurban giden kardeşlerin toprakları da harabeye dönmüştür.
Türkiye hükümeti ve Türk milleti bu yerleri imar etmeye, düçar oldukları mahrumiyet ve sefaletten bir dakika evvel kurtarılmaları lazım gelen Yunan idaresindeki Müslümanları buralarda iskâna, 600 bin kişiye ekmek vermek için yardım bulmaya çalışacaktır.
(Gazi Mustafa Kemal Paşa)
Kitabın yazarı: Dr. Cahide ZENGİN AGHATABAY
1978 yılında İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünden mezun olup İ.Ü. Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsünde master ve doktorasını tamamlamıştır. Uzun yıllar İ.Ü. İşletme Fakültesi, İ.Ü. Ulaştırma ve Lojistik Y.O. ve İ.Ü. Teknik Bölümler M.Y.O’nun çeşitli bölümlerinde Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi derslerini vermiştir
