Libya ile ilgili daha önceden yazdığım yazılara göz attım. Libya'da Muammer Kaddafi'nin devrilmesinin üzerinden sekiz yıl geçti. Geniş petrol yataklarına sahip ülke sekiz yıldır kaos içinde yaşıyor.
Başkent Trablus’ta Birleşmiş Milletler destekli Ulusal Mutabakat Hükümeti var. Ülkenin doğusunu kontrol eden General Halife Hafter’e bağlı milisler Trablus’u tehdit ediyor. Hafter’in 4 Nisan’da başlattığı son saldırıyı Ulusal Mutabakat hükümetinin silahlı güçleri Trablus’un güney kırsalında durdurmuştu.
Kaddafi sonrası ve Rusya
Özellikle Kaddafi’nin ölümünden sonra Libya huzura kavuşamamış, bu ülkeye ABD, İtalya ve Fransa her zamankinden çok daha fazla yakınlaşmıştır. Kendi hak ve menfaatleri için çıldırasıya gayret gösteren bu ülkeler sonbahardan itibaren Rusya’yı da karşılarında bulmuşlardır. Zaten ABD’nin olduğu bir yerde Rusya’nın olmaması düşünülebilir miydi?
Ne yazık ki, Libya’daki iç savaşa Rusya’nın müdahil olması, gerek ülke içindeki gerekse bölgedeki dengeleri bozmuştur. Beş yıldır başkent Trablus’u ele geçirmek için savaşan Hafter, Rusya’nın desteğiyle kuşatma altına aldığı kente yeniden saldırıya geçmiştir.
Ulusal Birlik Hükümeti’yle ülkenin doğusunu kontrol eden Halife Hafter’e bağlı milisler arasında çatışmalar şiddetlenmiş, başkent etrafındaki çember giderek daralmıştır. Rus destekli milisler hafta sonu Selahaddin mahallesinin neredeyse tamamını ele geçirmişlerdir.
Ayrıca Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır, Suudi Arabistan ve Fransa'nın Hafter'i desteklediği de bilinmektedir.
Hafter güçlerinin avantajları
- Bu üstünlüğün sağlanmasında Rusların hava gücünün etkisinin olduğu Trablus
hükümetinin havada varlığının olmadığı gerçeği yatmaktadır.
- Hafter, ülkenin doğusundaki yani Mısır sınırındaki ana ikmal hatlarını kontrol
altında tutmaktadır. Nisan ayında Mısır’dan Libya’ya büyük çapta askeri araç hareketliliği gözlendiği basın haberleri arasında yer almıştır.
- Askeri kargo uçakları Libya’nın doğusundaki üslere düzenli seferler yaparak
mühimmat ve diğer ikmal malzemeleri taşımaktadır.
Ulusal Mutabakat Hükümeti’ni ise Türkiye’nin yanı sıra Fransa dışındaki diğer Batılı ülkeler desteklemektedir. Trablus’a askeri destek sağlayan tek ülke Türkiye’dir
Silah desteği sağlayan ülkeler
- Fransa Javelin gibi ağır silahlar vererek Gn. Hafter’in güçlenmesini sağlayan ilk ülkedir.
Bu kanaat Hafter güçlerinin son saldırısında ele geçirilen silahlarla kesinlik kazanmıştır. Libya’nın stratejik Giryan kentinde Hafter terör örgütünden ele geçirilen ABD yapımı Javelin anti-tank füze sistemlerinin Fransa’ya ait olduğu ortaya çıkmıştı.
Emmanuel Macron yönetiminin iktidara gelmesi ile Fransa’nın Kuzey Afrika ve Sahel bölgesinde yeni sömürge politikası yürürlüğe girmişti. Bölgedeki etkinliğini Libya ve Mali üzerinden yürüten Paris yönetimi, darbeci General Halife Hafter vasıtasıyla terör örgütüne siyasi, askeri ve lojistik desteğini artırmıştır.
- Mısır ise Libya’ya lojistik destek temin etmektedir.
- Ürdün silahlı eğitimi üstlenen ülkedir.
UMH ile Türkiye arasında imzalanan anlaşmalar, bu ülkeler kervanına yeni ülkeleri de katacaktır.
İtalya
İtalya’nın Libya politikası yeni yeni oluşmaktadır. İtalya UMH hükümetini Libya’daki meşru otorite olarak tanımanın yanı sıra Hafter muhalifi cephenin en önemli bileşenlerinden Misrata kentiyle de oldukça sıkı ilişkilere sahiptir. Böyle de olsa İtalyan kargo uçaklarının Bingazi’ye seferler yapması İlişkilerin Hafter yönünde gelişebileceğine de işaret olabilir.
Yunanistan
Libya’nın Atina elçisini “istenmeyen kişi” ilan eden Yunanistan, meşru otorite olarak Tobruk hükümetini tanımaktadır. Değişim sinyalleri veren Libya politikası Doğu Akdeniz’deki güç dengelerinin her an değişebileceğine de ihtimal vermektedir.
Sonuç
Kaddafi’den sonra gelişen Libya iç savaşı, dış müdahalelere her zaman açık olmuştur. Bu müdahaleler ise yerel aktörlerin birbirleriyle olan çekişme ve çatışmalarından, petrolün varlığından ve yeni sömürge alanı elde etmek düşüncesinden kaynaklanmaktadır.
İç güçlerin lideri konumundaki Hafter’in gayesi Libya topraklarını bütünüyle ele geçirmek ve kendi rejimini oluşturmaktır. Gn. Hafter, zaman zaman UMH kontrolündeki sahalara saldırarak küçük de olsa avantaj elde etmek istemiş fakat başaramamıştır.
BAE’nin sağladığı ağır silahların ve Rus hava unsurlarının desteğinde yeniden saldırıya geçen Gn. Hafter güçleri, etki sahasını genişletmeye çalışmaktadırlar.
Türkiye, bu kadar çok ülkenin ilgilendiği bir yere atik davranarak zamanında müdahil olmuştur. Türkiye’nin karşısında görünmesine rağmen Gn. Hafter güçlerini de barış şemsiyesi altına çekecek atılımı da yapmalı, Libya’nın bütünlüğünü gözetmelidir.
