Beykoz, 17’nci yüzyıl ile I.Dünya Savaşının gerçekleştiği 20’nci yüzyıl arasında çeşitli deniz ve hava saldırılarına maruz kalmıştır. İstanbul’un 1918’de fiilen 16 Mart 1920’de hukuken işgale uğramasıyla Beykoz yeni acılar yaşamıştır.
Bizans döneminden itibaren Karadeniz’den gelen deniz saldırılarına karşı Anadolu ve Rumeli fenerlerinden itibaren karakollar, gözetleme kuleleri oluşturulmuş, Osmanlı döneminde ise kaleler ve tabyalarla takviye edilerek savunma planları güçlü şekilde tahkim edilmiştir.
Umuryeri
Beykoz ilçe sınırları içinde bulunan Umuryeri, bugün de deniz üssü niteliğindedir. Bu bölge eskilerin tabiriyle memnu mıntıka yani yasak bölgedir. Bölgeyle ilgili olarak Osmanlı arşiv belgelerinde geçen hususlar şöyledir.
Umuryeri’nde “Yaş Ocak” denilen kireç fırınının önünden Macar bahçesinin sonuna kadar yolun yapılması ve Filburnu’ndaki (Poyrazköy’ün Anadolukavağı’na doğru bir kilometre kadar batısında) iki kârgir iskelenin tamir ettirilmesi ile ilgili emir gönderilmiş ve masrafların çıkarılması istenmiş.
Tersane-i Amire’de mevcut olan iki adet havuz kifayet etmediği (yeterli olmadığı) için lüzumlu olan makine ve tezgâh, Boğaziçi’nde Anadolu yakasındaki Umuryeri tabir olunur (denilen) mahalle (yere) taşınıp tesis edilmesi (kurulması) hakkında ferman çıkarılmış.
Bu bağlamda Umuryeri ve Yeniköy fener dubalarının tadilatını (elden geçirilmesini) havi (içeren) Fenerler İdaresi’nden gelen Fransızca matbu (basılı) ilannamelerden bir miktarı icap edenlere (ilgili olanlara) tebliğ olunmak üzere gönderilmiştir. Harp gemilerinin tamiri için de Umuryeri’nde makineli bir tezgâh inşasıyla ilgili keşif yapılması istenmiş.
Havuz inşaatı
Umuryeri’nde kâin kireçhane mavnaları için küçük bir yükleme havuzu yapımına ruhsat verilmiş. Havuz yapımı sırasında bina yapımına da girişilmiş; ama bunun yasaklanması konusunda yapılan müracaatlar da dikkate alınmamış.
Karadeniz Boğazı’nda karantina işlemlerini yaptırması gereken gemilerin, bundan sonra karantinalarının Umuryeri limanında yapılmasına Sıhhiye Meclisi tarafından karar verilmiş.
Tüccardan Jak Molid ve ortakları, Umuryeri’nde maden kömürüne mahsus ambarların yeniden tesis ve inşası için bazı şeraitle (şartlarla) uhdesine (kendilerine) imtiyaz verilmesi için dilekçe sunmuşlar. (Şehremaneti)
Kavak ve Umuryeri limanlarında karantinaya tabi tutulan gemilerde, tebhirat yapılmak (etüvden geçirilmek) üzere gümrükteki makineyi koyacak bir duba hazırlanması konusunda Bahriye Nazırına tebligat yapılmış.
Boğaz’da Macar Kalesi civarında Umuryeri ittisalinde (bitişiğinde, yakınında) Selviburnu nam mahalde (adlı yerde) kendisine bir miktar yer verilmesine dair Tahsin imzasıyla Rikab-ı Hümayun’a arzuhal verilmiş. (Tophane)
İstanbul’da kolera çıktığından, gemilerin Umuryeri’nde veya Kavak’ta karantinaya alınmaları emri verilmiştir.
Umuryeri isimli mahalde Köprücü esnafı tarafından yapılacak havuza gereken temessükün (tapu kayıtlarının) verilmesi ferman edilmiş.
Verilen bir arzuhalden Umuryeri’ndeki kireç ocaklarında çalışan kimselerin emniyetinin sağlanması istenmiştir. (Burada kireç ocaklarının bir krokisi de çıkarılmıştır)
Tuna’nın teshil-i muhaberatı (haberleşmenin kolaylaştırılması) zımnında (için) geçici olarak Umuryeri'nde bir posta memuru bulundurulması emredilmiştir.
Kaynaklar (Başbakanlık Osmanlı Arşivi)
