Atatürk haftası
Osmanlı devletinin çok sık girmek zorunda kaldığı savaşlar, insanımızı tükettiği gibi tesislerimizin de zarar görmesine yol açmıştı. Savaş, bir yandan sanat eserlerinin yok olmasına neden oluyor bir yandan da yeni sanat akımlarının ortaya çıkmasına yol açıyordu.
Atatürk’ü anlamak; onunla ilgili eserleri çok okumayı, onun yaşadıklarını hayal etmeyi ve hayal gücünü zorlamayı, siyaset ve tarihle ilgilenmeyi de gerektiriyor galiba… Halkta bunlar belki azdır, belki yoktur; ama sağlam bir Atatürk sevgisi vardır. Sıkıntı siyaset yapanlardadır. Kendi emellerini gerçekleştirmek için din ve tarikat olgusunu, bir başka kesim ise ideolojik akımları kullanmaktadır.
Gelinen nokta: Kaybedilen insan, arazi ve imkânlar
Osmanlı devleti, başkentinin 1877-1878 (93 Harbi) Osmanlı–Rus Savaşı’nda işgal edilmesini son anda bertaraf etmişse de Balkanlardaki topraklarının önemli bir bölümünü kaybetmişti. Yirmi yıl sonra patlak veren 1897 Türk-Yunan Harbi’nde ise Osmanlı devleti az sayıda kayıplar vermesine rağmen hak ettiği savaş tazminatını alamamıştı.
Mustafa Kemal, bu savaş sırasında 1895’te girdiği Manastır Askeri İdadisi’nde okumaktadır. 1899 yılında Harp Okulu’na giren Mustafa Kemal gelişmeleri dikkatle izlemektedir.
Savaşlar dönemi
Osmanlı devleti, 1911 yılında İtalyan Harbi’ne girmiş; ama Afrika’nın kuzeyindeki son ata yadigârı toprakları ve petrol yataklarını, 1912-1913 Balkan Harbi’nde ise, Balkanlardaki arazisinin büyük kesimini ve Romanya petrol sahasını kaybetmiştir.
Trakya’dan itibaren İstanbul ve Marmara güneyi Balkanlardan göç edenlerin akınına uğramış, zaten zayıf olan iktisadi durum daha da kötüleşmeye, Çatalca’ya kadar yaklaşan işgalcilerin ayak sesleri İmparatorluğun başkentinden duyulmaya başlamıştır.
1914-1918 yılları arasında dört yıl süren I. Dünya Harbi, çok ağır insan kaybının yanında İmparatorluğu teslimiyete ve başkentini işgale kadar götürmüştür. Bizler harbin sonunda Musul ve Kafkas petrollerine de veda etmiştik. Beş yıl işgal altında kalan İstanbul, 1919’da başlayan Kurtuluş Savaşı sonunda 6 Ekim 1923 günü kurtarılmıştır.
İmparatorluk bir yandan insanını kaybederken nüfusunu erimesini önleyemiyor, bir yandan toprak kaybederek gelecekteki ekonomik imkânlardan mahrum kalıyordu. İki imparatorluğa başkentlik yapmış koca İstanbul işgale uğramış, padişah ülkeyi terk etmek durumuna düşmüştü. İşgal kuvvetleri Anadolu içlerine ilerleyerek topraklarımızı parsellemişlerdi.
Mustafa Kemal’in ortaya çıkışı
Harp Okulu yıllarında Balkanlar ve Avrupa’daki gelişmeleri yakından takip eden Mustafa Kemal, 1905 yılında merkezi Şam olan 5’inci Ordu’nun 30’uncu Süvari Alayı emrine tayin olur. Havran ve Kuneytra bölgelerindeki Dürzî İsyanı’nın bastırılmasına katılır.
Derne-Tobruk muharebelerini yöneten Mustafa Kemal, Balkan Harbi’nde Sofya’da ataşedir, hükümete sunulmak üzere gelişmeleri rapor eder. I. Dünya Harbi sırasında Çanakkale cephesinde yapılan Anafartalar muharebelerinde göğsüne çarpan şarapnel sonucu ölümden dönmüştür. Dünya harp tarihinde general olmadığı halde tümeniyle bir milletin mâkus talihini çeviren başka komutana rastlanmamıştır. Gösterdiği kahramanlıklar, yerinde müdahaleler ve öngörüsüyle Genel Harp’te öne çıkmıştır.
Sırada üç yıl sürecek koca bir Kurtuluş Savaşı vardır. Bu savaşı da Mustafa Kemal yönetir ve Sakarya muharebeleri evresinde attan düşmesi sonucu kaburgalarında kırıklar oluşur. Savaş sırasında mareşal rütbesini alır.
Bu adamın kime ne borcu vardı?
Cumhuriyet kurulduktan sonra suikast atlatmış, önceden alınan tedbirlerle Allah onu bu millete bağışlamıştır. Cumhurbaşkanlığı döneminde koruma duvarlarının arkasına sığınmamış, halkıyla ve her kesimden insanla iç içe yaşamıştır. Fani dünyadan ayrıldığı zaman dünya liderleri kendisinden bahsederken övgü dolu kelimeleri özenle seçmişlerdir.
Dünya siyasetinin artan nüfus ve azalan kaynaklar karşısında ekonomik çıkarlarla bağlantılı olduğunu, siyaset güdenlerin arkasına kendi güçlü ordularını aldıklarını göz ardı etmemiştir. Cumhuriyete olan koyu inancı, sonunda ona Cumhuriyeti kurdurmuş, komşu ülkelerin tarihini etkilemiştir.[i]
Atatürk’ün yetiştiği dönem
Atatürk, yetiştiği Osmanlı idari yapısını ayrıntılı biçimde tahlil ederek Batı’nın değerlerini benimsemiştir. Anıtkabir Müzesi’nde bulunan ve altlarını çize çize okuduğu kitaplardan Atatürk’ün dünya tarihi içindeki önemli olayları irdelediğini, Anadolu uygarlıklarını incelediğini öğreniyoruz. Muhtemel gelişmeler karşısındaki sezgisinin, olaylara bakış ve öngörüsünün, sağlıklı ve ani karar verebilme yetisinin bu özelliklerinden kaynaklanıyor olması gayet tabiidir.
Bir örnek vermek gerekirse o dönemin Başvekili (Başbakan) rahmetli Celâl Bayar, tamamlanmış olan Üçüncü Beş Yıllık Plan dosyasını Atatürk’e arz etmek için gider. Ziyaret, Atatürk’ün ölümünün 36 gün öncesine isabet etmektedir. Zaman alan ciddi mevzularla meşgul olmasını Atatürk’e kesinlikle yasaklamış olan doktorlar, en çok beş dakika için Başbakan’a müsaade ederler.
Öngörüsünü Celâl Bayar şöyle anlatır:[ii]
“… Elimdeki dosyanın ne olduğunu sordu. Üçüncü Beş Yıllık Planın son şekli, Atatürk, dedim. Eliyle işaret etti. ‘Şöyle yanıma otur da anlat’ dedi. Şezlongu yükseltmelerini ve arkasına bir yastık konulmasını istedi. Göreceği yakınlıkta oturdum. Dinledikçe alâkası artıyordu. Verilen beş dakika geçmişti. Genel Sekreteri Hasan Rıza’nın bana bunu hatırlatmak için içeri girdiğini hissetti.”
---Gel Soyak, sen de dinle. Başbakan çok güzel şeyler anlatıyor.
Sadece başlıkları okuyor, birkaç cümle ile o konuyu tamamlıyordum. Öğrenmek istediklerim de öğrenmiştim. Yakın gelecektekileri okurcasına;
---Ufukta yeni bir dünya harbinin bulutları var. Acele edin. Bunların çoğu ordu ve halk ihtiyaçları için şart olan tesislerdir. Allah muvaffak etsin. Acele edin, dedi…
Bunları söyleyen insan, birkaç gün önce komadan çıkmış ve sağlığıyla ilgili tek kelime etmemişti…
10 Kasım günü hislerim
Sevgili Atatürk’üm seni satırlarla, kitaplarla anlatmak mümkün değil. Gençlere emanet ettiğin Cumhuriyet’i hoyratça kullanıyoruz. Politikacılar seni istismar ediyor. Önemli değil, politika yapıyorlar, geçecektir modası. Seni tahkir etmek isteyenler çıkabiliyor.
Özel günlerde bazı kanal ve camilerde senin için dua edilmiyor. Sen bunlara alınma… Gayrimüslim vatandaşlarımız kendi ibadethanelerinde seni anıyorlar, bizim gibi dua ediyorlar. Senin zamanında da vardı, bu çekememezlikler. Hatta suikastlere yönelenler bile oldu. Eserlerini görmek ve seni tanımak istemeyenler ancak böyle davranırlar.
10 Kasım günü yine vapurda olacağım. Sirenler çalmaya başlayınca vapurun üst salonundakiler, bir sınıftaki öğrenciler gibi aynı anda ayağa kalkacaklar, gözlerim nemlenecek, saygı duruşu yapanların resimlerini çekeceğim.
Sevgili Atatürk’üm, senin ilerideki dönemlerde daha iyi anlaşılacağına inanıyorum. Sana ve silah arkadaşlarına, tüm şehitlerimize, gazi olup sonradan göçenlere rahmetler diliyorum. Ulusça minnet ve şükran borçluyuz hepinize. Bizlere hakkınızı helâl edin…
[i] Mango, Andrew, “Atatürk”, Çev: Füsun Doruker, Sabah Kitapları, 2. Baskı, İstanbul-Haziran 2000, s: 1
[ii] Bayar, Celâl, “Atatürk’ten Hatıralar” SEL Yayınları- 1955
