AB kriterlerine sahip çıktığını iddia eden Letonya parlamentosu, insan haklarının ihlâl edildiği gerekçesiyle 1915 Ermeni Tehciri’ni sözde soykırım olarak kabul etmiş. Aynı Letonya bu yılın 9 Şubat’ında 16 Rus televizyon kanalına yayın yasağı getirmiştir. Üstüne üstlük kanalları izleyen kendi vatandaşlarına da para cezası tatbik edeceğini açıklamıştır.
64.589 km2 yüzölçümü ve 3.000.000 civarındaki nüfusuyla Baltık Denizi’nin kıyısında küçük bir ülke olan Letonya, 2004 yılından beri hem AB üyesi hem de NATO ülkesidir…
Tarih 24 Nisan 2020
Bu tarihte Letonya Parlamentosu’nda temsil edilen ve iktidardaki koalisyon üyeleri olan iki siyasi güç “Yeni Muhafazakarlar” ve “Geliştirmeye Evet!” partileri, zaten Ermeni Soykırımı’nı tanıyan ve kınayan açıklamalar yapmıştı.
Bu partilerin ve “Mutabakat” patisinin temsilcilerinin katılımıyla Şubat 2021’den itibaren Ermeni Soykırımı’nın tanıma süreci başlatılmıştı. Nihayet 23 Nisan’da Ermen Soykırımı hakkında bir karar / açıklama yayınlandı.
29 Nisan’da Parlamento’ya sunulan ve bazı değişikliklerin yapılması için bir haftayla ertelendikten sonra kabul edilen kararda, 24 Nisan 1915’te Konstantiniyye’de Ermeni toplumunun aydınlarının ve önde gelen isimlerin tutuklamasıyla başlayan Ermeni Soykırımı’ın tüm kurbanları saygıyla anılmıştır.
Kararda, “Letonya, insanlığa karşı işlenen tüm suçları kınıyor ve bu suçların tekrar olunmasını engellemek hedefiyle bunları tanıma ve anma yönündeki kendi sorumluluğunu anlıyor.
Tarihi konularda açık ve serbest konuşmaların yapılmasının, sağlıklı ve olgun bir demokrasinin ayrılmaz bir parçası olduğunu teyit ediyor. Uluslararası camiayı, bu tarihi gerçeğin adını koymaya ve kurmak istediğimiz şiddet ve tahammülsüzlüğün olmayacağı, insan haklarına saygı gösterileceği, her bireyin özgür ve güvende olacağı bir geleceğe bakmaya çağırıyor” ifadelerine yer verilmiştir.
Geçmişte bu ülkeyle olan ilişkilerimiz
*Türkiye, Letonya Cumhuriyeti’ni tanımış, Letonya posta ve telgraf birliğine kabul edilmiştir.[i] *Türkiye; Polonya, SSCB, Romanya, Estonya, Litvanya ve Letonya arasında Londra’da 01/07/1933 tarihinde bir “Saldırmazlık Anlaşması” imzalamıştır.[ii] Ayrıca Cumhurbaşkanı Atatürk ve İnönü zamanında Letonya ile ticarî, askerî ve denizcilik alanlarında çeşitli anlaşmalar yapılmıştır.
*Letonya’nın, Ankara Elçiliği’ne tayin etmeyi kararlaştırdığı Dr. Ladas Natkevicius için Türkiye Cumhurbaşkanlığı’ndan izin isteği.[iii] Bu isteğin muhtemelen kabul görmediği düşünülebilir. Zaten bir ay sonrasıyla Letonya yeni bir müracaatta daha bulunur.
*Letonya’nın, Ankara Elçiliği’ne Ludwigs’in tayini için Cumhurbaşkanlığı’ndan izin isteği.[iv]
*Dünya, ikinci büyük savaşa sürüklenmektedir. Hitler, Haziran 1940 başlarında hâlâ kendi seferleriyle uğraşırken Stalin, Litvanya, Estonya ve Letonya’yı işgal etme fırsatı bulmuştur.
* Letonya`nın Fransa sefiri ile görüşülmesinde bir sakınca olup olmadığının bildirilmesi talebi.[v]
*Letonya Büyükelçisinin, Sovyetlerin baskısı altında yapılan bir seçimle Letonya’nın Sovyetler Birliği’ne katılmasını, Türkiye’nin tanımamasını istediği.[vi]
*Baltık Devletlerinin SSCB’ne iltihakının Türkiye tarafından hukuken tanınmadığı ve Letonya`nın Fransa sefiri ile görüşülmesinde bir sakınca olmadığı.[vii]
Sonuç
Letonya, özellikle II. Dünya Savaşı öncesinde ve işgale uğradığı yıllarda çok sıkıntılar çekmiştir. Yukarıdaki açıklamalardan II. Dünya Savaşı öncesinde Avrupa’da gelişen olaylar ve Almanya’nın Polonya’ya saldırmasıyla II. Dünya Savaşı’na doğru giden gelişmeler üzerine Türkiye’nin Letonya’ya karşı daha koruyucu yaklaşım içinde olduğu anlaşılıyor.
2004 yılında girdiği NATO ve üyesi olduğu AB topluluğu içinde Türkiye’ye destek verdiği bir konu olmamıştır. Soykırım olayını, diğer AB ülkelerine bakarak onlardan geride kalmamayı düşünmüş olabilir.
Türkiye’nin Rusya ile yakınlaşması da AB’nin hoşuna gitmeyen bir davranıştır. Baltık ülkelerinin hava sahalarını sürekli ihlâl ve taciz eden bir Rusya, yanına bir de Türkiye’yi almaya kalkışınca Türkiye’ye karşı bir tavır koymak istemiş olabilir.
Zaman her şeyi daha iyi tayin edecektir. Letonya’yı içinde bulunduğu durumla, çözemediği sorunlarıyla ve Rus tehdidiyle baş başa bırakmak şimdilik yerinde olacaktır.
[i] Tarih: R 23.12.1338, (23 Şubat 1922), Fon: HR. HMŞ. İŞO, Kutu 123, Gömlek: 13
[ii] Tarih: Miladi 06.07.1933, Fon: 566, Kutu: 323, Gömlek: 2304, Sıra: 2
[iii] Tarih: Miladi 12.02.1940, Fon: 30-10-0-0, 131, Kutu: 939, Gömlek:17
[iv] Tarih: Miladi 13.03.1940, Fon: 30-10-0-0, Kutu: 131, Gömlek: 909, Sıra:19
[v] Tarih: Miladi 07.07.1941, Fon: -- Kutu:550, Gömlek:19998, Sıra:14396-2
[vi] Tarih: Miladi 30.07.1940, Fon: 30-10-0-0, Kutu 246, Gömlek: 65, Sıra:10
[vii] Tarih: Miladi 08.07.1941, Fon: 550, Kutu: 19998, Gömlek:1
