Taliban’ın Afganistan’da yönetimi ele geçirmesinden önce Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı olan Emrullah Salih, kendisini ülkenin geçici Cumhurbaşkanı ilan etmiş ve gelişmeleri değerlendirdiği bir demeç vermiştir. Salih demecinde, “Taliban’ın şiddete dayalı metotlarla kendisini halka kabul ettiremeyeceğini ve ülkeyi yönetmesinin uzun sürmeyeceğini” iddia etmiştir. Bu değerlendirmeler,
- Taliban’ın halen Pençşir Vadisi’ni ele geçirememiş olmasını,
- Şiddetin halkın üzerine kâbus gibi çöktüğünü,
- IŞİD’in Taliban’ın arkasında durarak destek verdiğini içermektedir.
Taliban’ın sıkıntıları
*Afganistan’da kontrolü ele geçiren Taliban’ın sıkıntıları vardır. Özellikle yabancı güçlerin (Türkiye dahil) Afganistan’da kalmasını kendi egemenliğine tehdit olarak gören Taliban, eski Afgan ordusu personelinin tamamını tehdit oluşturmaması veya bir çatlamaya yol açmaması için kendi bünyesine katamamıştır. Öncelikle ve az sayıda olmak üzere Afgan ordusunun elitlerini kendi bünyesine dahil ederek yumuşak geçiş sağlamaya çalışmaktadır.
*Bir diğer sıkıntı ise Afganistan-Kabil Havaalanının işletilmesidir. Bu konuda Katar’dan ve Türkiye’den yardım istemektedir.
*Taliban’ın çaresiz kaldığı başka bir husus da istihbarat örgütünün olmayışı veya çok zayıf imkânlarla istihbarat elde etmeye çalıştığıdır. Bu nedenle patlamaları, ajan faaliyetlerini ve çeşitli propagandaları önceden haber alamamaktadır.
*Taliban yönetimi, tüm silahlı güçlerine evlere girilmemesi ve özellikle başkent Kabil'deki büyükelçilik araçlarına müdahale edilmemesi emrini verdiği halde, Taliban kılığına giren bazı silahlı grupların yağmalama olaylarına karışmasından da rahatsızdır.
*Taliban yönetimi, iki büyük patlamada yaşamını yitiren Afgan sayısının 169 olmasını, bu sayının artabileceği kaygısının devam etmesini, bölgede görev yapan gazetecilerin 132 cesedin kimliğinin belirlenemediğini ve 200 yaralının tedavi gördüğünü öne sürmesini yıkıcı faaliyetler olarak görmektedir.
Dünya ile bütünleşme
Taliban Sözcüsü Zabihullah Mücahid, güven ortamını yeniden tesis etmek için çalıştıklarını belirtmektedir. Patlamaların bir kısmının terörist grupların eylemleri sonucunda olmadığını, ABD güçlerinin havaalanı içinde kendi ekipmanlarını imha etmelerinden kaynaklandığını belirtmiştir.
Pentagondan yapılan açıklamada, saldırı istihbaratı alındıktan sonra Taliban ile sınırlı bilgi paylaşımı yapıldığı ve bu iş birliği sayesinde bazı saldırı girişimlerinin engellendiği kaydedilmiştir. Bu tehdidin kaynağı olarak da IŞİD’in Horosan kolu IŞİD-K olduğu ifade edilmiştir.
Horasan örgütü
IŞİD'in 2014'te Irak ve Suriye'de "halifelik" ilan etmesinden kısa bir süre sonra, Tehreek-e-Taliban Pakistan'ın (TTP, Pakistan Talibanı) eski üyeleri, grubun lideri Ebubekir el-Bağdadi'ye bağlılıklarını ilan etmişlerdi. Daha sonra onlara iltica etmiş Afganlar da bu gruba katılmış ve 2015'in başlarında IŞİD, Horasan eyaletinin kuruluşunu duyurmuştur.[1]
Horasan İslam Devleti Eyaleti (IŞİD-K), Islamic State Khorasan Province) 2015 yılında doğudaki Nangahrar eyaletindeki dağlık Açin bölgesi ile komşu Kunar arasında kalıcı kuvvetli bir mevziyi tutmuştu. Birleşmiş Milletler’e göre, Afganistan’ın başka yerlerinde, özellikle başkentte ve Pakistan’da uyuyan hücreler oluşturan IŞİD-K, başka bölgelerde Taliban ile çatışmıştı.
ISKP ne tür saldırılar gerçekleştiriyor?
Basına yansıyan haberlere göre, IŞİD-K, Afganistan ve Pakistan'da son yıllarda meydana gelen en kanlı saldırılardan bazılarının sorumluluğunu üstlenmiştir. Camiler, hastaneler ve halka açık yerler de örgütün saldırılarına hedef olmuştur. Radikal Sünni grup, başta Şiiler olmak üzere esas olarak sapkın' gördüğü Müslümanları hedef almaktadır.
Örneğin; Mayıs 2020’de Kabil’de Şiilerin çoğunlukta olduğu bir mahalledeki doğum hastanesine düzenlenen saldırıda 16’sı anne ve yeni doğan bebek olmak üzere 25 kişi hayatını kaybetmişti. Kurulduğu illerde varlığını şiddet yoluyla tesis eden örgüt, bölgenin etrafına mayın döşeme taktiği uygulamayı da denemiştir.
IŞİD ve Taliban arasındaki ilişki
ABD ve BM tarafından yapılan değerlendirmelere göre, IŞİD-K o zamandan beri yüksek profilli saldırılar için şehirlerde uyuyan hücreleri aracılığıyla faaliyet göstermekte ve radikal Sünni anlayışta olsalar da stratejik açıdan farklılık göstermektedir.
Irak ve Suriye’deki IŞİD’in aksine IŞİD-K henüz bölgede topraklarını genişletememiş, 2019 yılında Afgan Ulusal Ordusu, ABD ile ortak operasyonların ardından IŞİD-K'nin Nangahrar eyaletinde mağlup edildiğini açıklamıştı.
Muhtemeldir ki, önümüzdeki süreçte belirli bölgelerde ve önemli olayların yıl dönümlerinde bazı patlamalar olacaktır.
[1] Horasan, günümüz Afganistan, Pakistan, İran ve Orta Asya'yı kapsayan bir bölgeye verilen eski bir isim.
