Afganistan’ın komşuları
Özbekistan
Özbekistan, zengin petrol yataklarına sahiptir. Ülkede yıllık 3-5 milyon ton arasında değişen petrol üretiminin büyük bir kısmı Fergana Havzası’ndan karşılanmaktadır. Bilindiği gibi Özbekistan’ın Kırgızistan ve Tacikistan ile paylaştığı havzanın, henüz keşfedilmemekle birlikte, çok zengin petrol ve doğal gaz depolarını da içerdiği tahmin edilmektedir. Burada, petrol ve gazla bağlantılı tehlikedeki güçlü çıkarlar ve Afganistan’dan Hint Okyanusuna geçen güçlüklerle dolu bir boru hattı inşası sorunu söz konusudur.
Özbekistan aynı zamanda devlete ait gaz şirketi olan Özbeneftgaz İtalyan, Amerikan ve Japon şirketleri ile görüşmelerini sürdürmektedir. Özbekistan’da başlıca petrol yatakları Kokdumalak ve Mingbulok’da yer alır. 0.2-0.3 milyar petrol rezervine sahip olduğu tahmin edilen ülkede, 32 yeni petrol yatağının işletmeye açılmakta olduğu, 18 tanesinde genişletme ve yenileme çalışmaları yapıldığı ve 9 tanesinde de sondaj çalışmaları yapıldığı belirtilmektedir.
Ayrıca 4.6 milyar ton dolayında kömür rezervine sahip olduğu tahmin edilen Özbekistan’da, yabancı yatırımın üretim artışının yanı sıra ihracatı da 100.000 ton seviyesine çıkaracağı beklenmektedir. Taşkent’in güneyindeki Almalık bölgesinden çıkarılan bakır, yine bu bölgedeki Üçkuduk yakınlarında çıkarılan uranyum ve Zerefşan yakınlarında Nurundağ’da çıkarılan altın ülkenin diğer önemli yeraltı zenginliklerini oluşturur. Özellikle 1.000 m derinlikte yer alan altın yatakları dünyadaki en saf yataklar olarak kabul edilmektedirler ve yılda 80 ton dolayında olan üretim miktarı da dünyadaki en büyük altın ocaklarının üretimine yakındır.
Türkmenistan
Türkmenistan’daki petrol yatakları ise, batı ve güneybatı bölgeleri ile iç kısımlarda yer almaktadır; Nebitdağ, Kotur-Tepe, Okarem ve Çelekem Yarımadası başlıca petrol üretim alanlarıdır.
546 milyon varil petrol rezervine sahip olan Türkmenistan’ın petrol üretimi, 1990’ların başlarındaki düşüşten sonra, 1995’den beri sürekli olarak artmaktadır.
Neden iki super güç Afganistan için ilgi duyuyor?
Tabii ki Afganistan’ın kara kaşına kara gözüne âşık oldukları için değil. Ülkeye illâ da demokrasi getirme kaygıları da gerçekçi değil. Önemli olan buraya ya yerleşmek ya da uzaktan kontrol altında tutmaktır.
Yukarıda Afganistan’ın komşularını inceledik. Komşularda çıkan yeraltı servetlerinin Hint Okyanusu’na ulaşması Afganistan üzerinden olacaktır.
Amerika Birleşik Devletleri’nin Afganistan’daki güçlerini tamamen çekmesine günler kala Taliban, ülkenin kuzeyindeki bazı kentleri ele geçirmiştir. Tacikistan sınırına yakın bir ticaret merkezi konumundaki Kunduz’un düşüşü Afgan hükümetine ağır bir darbe olmuşken ilerlemesini sürdüren Taliban örgütü, dört bir yandan Kâbil’e yüklenmektedir
Haziran ayından beri hükümet güçleri çoğu kez silah ve teçhizatlarını bırakarak birçok ileri karakol ve üssü terk etmiş, bazen de savaşmadan teslim olmuşlardır.
Buna ABD’nin hava desteğini azaltması da neden olmuştur. NYT (New York Times) gazetesine göre ordu ve polis birimlerindeki firarlar, düşük istihdam oranları, düşük moral ve liderliğin yanı sıra komutanlar tarafından maaş ve malzeme hırsızlığı gibi sebepler de başarısızlığı hızlandırmıştır.
Bugünkü durum
15 Ağustos tarihi itibariyle Taliban’ın Kabil’e girmeye başladığı esnada ABD ordusunun, başkentteki büyükelçiliğini tahliye ettiği aktarılmıştır.
NATO’dan yapılan açıklamaya göre ise çok sayıda Avrupa Birliği personeli Kabil’deki daha güvenli bir noktaya taşınmıştır.
Yerel kaynaklar, Taliban’ın ülkedeki tüm sınır kapılarının kontrolünü ele geçirdiğini ve Kabil’deki havaalanının Afganistan’dan tek çıkış yolu olarak kaldığını açıklamıştır.
Dayan Afgan halkı! Çevrende kurtlar var, Taliban da bir maşadır.
