Baltalimanı, Boğaziçi’nin sakin bir köşesinde yerini almıştır… Boğaz’ın tepelerinin deniz doğru inişe geçtiği ve bir dereyle bölündüğü yerdedir. Dere bugün özelliğini yitirmiş olsa da Japon Parkı, bu semte ayrı bir güzellik vermektedir.
Baltalimanı geçmişi
Baltalimanı düne kadar verimli topraklara sahipti. Bugün hastanenin kara tarafına düşen dik meyilli arazi kayalıktır. Tersane-i Amire’de inşa edilen havz-ı kebirin[i] taşları Baltalimanı semtindeki madenlerden temin edilerek getirtilmiş.[ii]
1809 yılında Baltalimanı iskelesi yanında I. Abdülhamit Evkafı’ndan bir kahve ve tütüncü dükkânı işletilirken yanına bir kayıkhane inşa ettirilmiştir.[iii] Padişah, biniş-i hümayun (atla yaptığı geziler) sırasında güzergâh üzerinde bulunan Dolmabahçe, Beşiktaş, Baltalimanı, Rumelihisarı iskelelerine dikkat etmiş, onarımlarının aksatılmaması için emirler vermiştir.
Yeniköy, Tarabya, Baltalimanı, Silivriburnu, Kılburun ve Poyraz Kalesi ile Çakal Burnu’nda ve Nakkaş iskelesi rıhtımında tabya inşası, ahşap top döşemeleri, top cephane yuvaları ve keşifler yapılması emrinin verilmesinden iskelelerin askeri malzeme taşınmasına yönelik olduğunu anlıyoruz.[iv]
Baltalimanı, verimli arazi
Fatıma Sultan’ın Balta Limanı’ndaki çiftliğinde[v] üretim yapıldığına göre taşlardan ve beton yığınlarından uzak bir Baltalimanı’nı tahayyül edebiliyor musunuz? Buradaki kaldırımların sık sık tamir edilmesinden[vi] ve Ticaret Nazırı’na keşif defterlerinin gönderilmesinden çiftliğin üretim seviyesinin yüksek ve gelen giden sayısının fazla olduğu anlaşılmaktadır.[vii]
Mirgün ve Boyacıköy kantarcısı sabık Mehmet Ağa, vezn eylediği (tarttığı, saydığı, ölçtüğü) eşya miktarının fazlasını haber vermemiş ve merakib-i bahriyeye (deniz vasıtaları) mahsus duhuliye muamelesinin (giriş işlemleri) ifa (yerine getirme) ve resimlerini istıfa (seçip ayıklama) etmeyerek suistimal (kötüye kullanmış) etmiş.
Kantarcı Mehmed Ağa’ya ceza-yı nakdi olarak bir aylık maaşı verilmemiş ve harç ilam masarıf-ı muhakeme olan seksen kuruşun da mahkemece tahsiline karar verilmiş. (Dahiliye)[viii] Baltalimanı’nda ikâmet edenler, buradaki dere üzerinde bulunan köprünün harap olduğunu beyan etmişler. Köprünün kârgir olarak yeniden inşası hususu Sadaret’e arz edilmiş.[ix]
Rum ve Ermeni halk
Boyacıköylü Rum ve Ermeni halkına kabristan olarak tahsisi istenen Maslak Caddesi üzerindeki yerin tahsis olunamayacağı belirtildikten sonra o civarda kabristan yapılmaya elverişli yerlerin bulunduğu belirtilmiş.[x]
Ortaköy Deresi ve civarında maden aramak için müsaade istenerek birtakım kişiler girişimde bulunmuş. Ancak yapılan teşebbüslerin uygun olmadığı belirtildiği gibi Baltalimanı civarında açılması düşünülen taş ocağı için nizamı dairesinde adres olarak Şehremaneti gösterilmiştir.[xi] Baltalimanı sakinleri, semtlerinin Mirgun’dan (Emirgân) ayrılarak mahalle statüsüne sokulmasını istemişlerdir.[xii]
Kaynaklar: Başbakanlık Osmanlı Arşivi
[i] Havz-ı kebir: Büyüklüğü 45 - 50 metre kare genişliğinde olan akmayan, durgun su bulunan havuzdur. Bu ölçülerden küçük olana havz-ı sagir denir.
[ii] Hicri 29.12.1211 Miladi: 25 Haziran 1797 Kod: AE. SSLM. III. Dosya: 24, Gömlek:1394
[iii] Hicri 22.06.1224 Miladi: 04 Ağustos 1809 Kod: C.EV. Dosya: 244, Gömlek: 12159
[iv] H. Tarihsiz Kod: D. BŞM. BNE. d. Dosya: 16286
[v] Hicri 17.07.1277 Miladi: 29 Ocak 1861 Kod: A. MKT. DV. Dosya: 181, Gömlek: 52
[vi] Hicri 14.10.1275 Miladi: 17 Mayıs 1859 Kod: A. MKT. NZD. Dosya: 281, Gömlek: 65
[vii] Hicri 28.11.1274 Miladi: 10 Temmuz 1858 Kod: A. MKT. MHM. Dosya: 134, Gömlek: 73
[viii] Hicri 05 M 1311 Miladi: 19 Temmuz 1893 Kod: BEO, Dosya: 241, Gömlek: 18025
[ix] Hicri 19.08.1312 Miladi: 15 Şubat 1895 Kod: DH. MKT Dosya: 345, Gömlek: 8
[x]Hicri 08 04.1313 Miladi: 20 Eylül 1895 Kod: DH. MKT. Dosya: 173, Gömlek: 39
[xi]Hicri 24.06.1316 Miladi: 09 Kasım 1898 Kod: DH. MKT. Dosya: 2131, Gömlek: 31
[xii]Hicri 18.02.1323 Miladi: 24 Nisan 1905 Kod: DH. MKT. Dosya: 949, Gömlek: 39
