Küçük endüstriyel açılışlar
Çalışkanlığıyla öne çıkan Baltalimanlı üreticiler, burada açılacak bir sabun fabrikasına karşı koymaya çalışmışlar. Yapımı durdurulması istenen Baltalimanı’ndaki sabun fabrikası için İstanbul Valiliği, inşaatının hiçbir mahzur taşımadığını ve bu sebeple inşaatın durdurulmasına gerek görülmediğini bildirmiştir.[i]
Fabrika yapımına müsaade konusu İstanbul’un diğer yerleşim yerlerinde oturanlar için de ele alınmış ve bazı müteşebbisler, Boğaziçi, Adalar ve diğer sahil bölgelerinde fabrika yapımına geçilmesini istemişlerdir. Ancak yasaklama ve düzenlemelerin sadece bu ilçeler için geçerli olduğu, Baltalimanı’nda yapılmak istenen sabun fabrikasına ruhsat verilebileceği belirtilmiştir.[ii]
Kamusal tesisler ve uygulamalar
Tersane-i Amire ve Baltalimanı karakolhanesinde yeni yapım ve onarım çalışmaları ortaya çıkınca konu masraflarıyla birlikte maliye nazırının takdirlerine sunulmuş.[iii] Karakolhanede vukubulan mesarifinin (masraflarının) kalfa tarafından tesviyesi (karşılanması) uygun görülmüş.[iv]
İsaet vakıalarına (Bir işte ihmal ile zarar verme) binaen bazı Ermeni reayası, irade-i seniyye mucibince (Padişah emri gereği) maskat-ı re’sleriyle (doğup yaşadıkları yerlerden) başka mahallere def (kovulan) ve tard (uzaklaştırılan) veya İstanbul ile Üsküdar’daki Ermeni mahallelerine yerleştirilmiştir.[v]
Gayrimüslimlerin mülkleri
Baltalimanı başta olmak üzere Kandilli, Yeniköy, Bebek, Balıkpazarı, Çengelköy, Sarıyer, Ağacamii, Büyükdere, Tarabya, Taksim, Tepebaşı, İstinye, Mirgün (Emirgân) gibi muhtelif semtlerde oturan gayrimüslimlerin sahip oldukları menzil, yalı, bağ, bahçe, ev, dükkân ve sair emlâk Başmuhasebe tarafından kayıt altına alınmıştır.
Baltalimanı Köprüsü ile birlikte Unkapanı, Bebek Kasrı, Büyükdere, Hünkâr iskelesi, Sultaniye bahçesi, Göksu Kasrı ve Ayazma Sarayı’nda sandal-ı hümayun ve ağa iskeleleri ve Baltalimanı, Çubuklu, Göksu, Küçüksu, Haydarpaşa ve Davutpaşa Sarayı ve Baruthane köprülerinin tamir ve inşası Sermimaran-ı hassa Hacı Bekir Ağa tarafından yapılmıştır.[vi]
Dolmabahçe ve Göksu rıhtımlarının tamir ve inşası da aynı mimar tarafından inşa edilmiştir. Baltalimanı bölgesinin ele alınması önemli olup olmadığı tartışıladursun Boğaz’da bulunması ona ayrı bir özellik kazandırmaktadır.
Tarihten iki olay
1.Hezarpare Ahmet Paşa (21.09.1647-07.08.1648), Kapıkulu süvarilerinden birinin oğlu olup İstanbul-Tavşantaşı’nda doğmuştur. Ehliyetli ama şiddet yanlısı bir vezirdir. Sadareti zamanında ifrat dereceye varan vergiler koyması, karşı koyanları şiddetle cezalandırması yeniçerilerin ayaklanmasına, kendisinin katledilmesine Sultan İbrahim’in hal edilmesine neden olmuştur. Boğaz’da Baltalimanı’nda bir çeşme yaptırmış, ölümünde üç bin kese nakdî altınına ve yedi bin florinine el konulmuştur.[vii]
- 16 Ağustos 1838 tarihinde İngiltere ile Baltalimanı Ticaret Antlaşması yapılmıştır. Antlaşma, İngiltere’ye kısa süre sonra Batı ülkelerine o güne değin kapitülasyon hukukunun sağladığının çok ötesinde olanaklar sağlamıştır.
İthalât ve ihracat resimleri bir miktar artmakla birlikte İngiliz tüccarları iç gümrüklerden muaf olacak ama Osmanlı tüccarı bunları ödemeye devam edecekti. Üstelik belirli ürünlerde tekel kurmak demek olan Osmanlı yed-i vahit usulü tamamen kaldırılıyordu. Bu hüküm Mısır kalkınmasının can damarı olan mekanizmayı tahrip edip Mısır’ı çökertmek için konmuştur.[viii]
Kaynaklar: Başbakanlık Devlet Arşivleri
[i]Hicri 01.11.1339 Miladi: 07 Temmuz 1921 Kod: DH. UMVM. Dosya: 101, Gömlek: 37
[ii]Hicri 12.03.1341 Miladi: 02 Kasım 1922 Kod: DH. UMVM. Dosya: 101, Gömlek: 61
[iii]Hicri 29.12.1255 Miladi: 04 Mart 1840 Kod: HAT, Dosya: 1625, Gömlek: 65
[iv]Hicri 09.06.1267 Miladi: 02 Nisan 1851 Kod: I. MVL. Dosya: 206, Gömlek: 6615
[v]Hicri 10.02.1258 Miladi: 23 Mart 1842 Kod: MAD. D, Dosya: 9769 Gömlek:-
[vi]Hicri 29.12.1203 Miladi: 20 Eylül 1789 Kod: MAD.D, Dosya: 19602, Gömlek: -
[vii]Uzunçarşılı, İ. Hakkı, “Büyük Osmanlı Tarihi,” Cilt: 4, s: 394-395
[viii]Akşin, Sina, “Türkiye Tarihi, Osmanlı Devleti 1600-1908” Cilt: 3, s: 118
