Avrupa’da Germen ve Slav kavimleri arasında sıkışmış Macarlar, özgürlük mücadeleleri vererek bugünlere gelmiş onurlu insanlardır… Dünün Osmanlı devleti bu coğrafyada at koşturmuş, Osmanlı insanı, Macar insanıyla tarihin kazanında kaynamıştır.
Macaristan,
* 1241’de Moğol İstilâsı’nı görmüş,
* 1541’de Osmanlı hâkimiyetine girmiş,
* 1686’da Habsburg ailesinin egemenliğine maruz kalmış,
* 1789’da Fransa dünyanın bütün düzenini kökünden değiştiren bir ihtilale sahne olduktan 60 yıl sonra ihtilal bayrağını devralmış ve Avrupa’daki ayrılıkçı hareketlerin temelini oluşturmuştur
* Her iki millet isyan ve ihtilâller yaşamıştır. Macar bağımsızlık hareketlerinin temelleri, aslında Macar topraklarında Osmanlı hâkimiyetinin bitip Habsburg egemenliğinin başladığı devrede atılmıştır. 1848 yılında Avrupa’da başlayan ihtilal hareketlerinin Macaristan’a yansımaları, Macar ihtilalinin ortaya çıkış nedenleri, aşamaları ve akabinde yaşanan mülteciler sorununun Osmanlı Devleti ve Avrupa’ya olan etkileri…
İmre Thökely zamanında
* İmre Thökely önderliğinde başlayan özgürlük hareketi Osmanlı Devleti’nin II. Viyana Kuşatması’nda başarısız olması sebebiyle duraklama devrine girmiştir. Bu yenilgiden sonra Osmanlı Devleti’nin desteğini kaybeden ve yalnızlaşan Thökely amaçlarından uzaklaşmaya başlamıştır. “Kuruc” adı verilen Macar askerleri, Avusturya ordularına iltica ederek canlarını kurtarmayı başarmışlardır (Namal, 2009: 36).
*Başarısız olan bu özgürlükçü hareketin bayrağını daha sonra II. Ferenc Rakoczi devralmıştır. Rakoczi’nin amacı Macaristan’ı Habsburglulardan ayırıp bağımsız bir devlet haline getirmek ve imparatorla anlaşıp kral seçme hakkını geri alabilmekti ve bu hakkı almayı da başarmıştır. (Namal, 2009: 3; Köpeczi, 1976: 30) Fakat Ferenc Rakoczi’nin askerlerinin maaşını ödeyememesi, serflerin desteğini kaybetmesi (Namal, 2009: 38) ve güvenmiş olduğu dış destekleri alamaması (Köpeczi, 1976: 32) sebebiyle Macar halkının bu özgürlük hareketi de başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Ümitsizlik ümit kapısı mı oluyor?
Üst üste iki bağımsızlık hareketinin başarısızlıkla sonuçlanması Macar halkını ümitsizliğe sürüklemiştir. Bağımsızlıkları için oldukça fazla kan dökmek zorunda kalan Macarlar, 19.yy’ın ikinci yarısına kadar sürecek uzun bir durgunluk devresine girmiştir. Yaklaşık 150 yıllık bir duraklama devrinden sonra Avrupa’da başlayan özgürlük hareketleri Macar ulusunun da tekrar bağımsızlık isteğini kamçılamış ve ilk fırsatta başlarına geçirdikleri liderleri Lajos Kossuth ile birlikte özgürlüklerinin peşinden koşmuşlardır.
* I.Dünya Savaşı yıllarında Çanakkale cephesinden çekilen birliklerle oluşturulan 15’inci Kolordu, Haziran 1916’da Türkiye’den sevk edilmiş, temmuz ayında tertiplenmesini tamamladıktan sonra ağustos ayının başlarında Almanya ve Avusturya yanında Ruslara karşı muharebelere girmiştir. Kolordu, 1917 Ağustos sonu ve Eylül aylarında Türkiye’ye dönüşünü tamamlamıştır. Harp cerideleri sağlıklı tutulamadığından bir yıldan biraz fazla süreyle Ruslara karşı verdiğimiz muharebelerde şehit yaralı ve diğer kayıplarımızın sayısı 15.000 civarında olmuştur.
Üstün cesaret ve feragat gösteren birliklerimiz ve personelimiz Alman ve Avusturya-Macaristan İmparatorluklarının madalyaları ile ödüllendirilmiş, savunma bölgesindeki tepelere şehitlerimizin isimleri verilmiştir.
Galiçya cephesinde hayatını kaybeden askerlerimiz için 26 adet şehitlik bulunmaktadır. Bunların 20 adedi Ukrayna’da, 3 adedi Çek Cumhuriyeti’nde, 2 adedi Polonya’da ve 1 adedi Macaristan-Budapeşte’dedir (480 şehit)…
* Macar şairi Gyula Illyés, “Macar, Trianon’dan acı duyandır” sözü, 1919 Rumen İstilâsını (Kasım 1918-Mart 1920) en iyi anlatan sözdür. Bu istilânın sonunda ağır şartlarla imzalanan Trianon Antlaşması’nı tarihçi Ferenc Glatz (1941- ), “Ülkenin ve milletin birliği, tarihi ve coğrafyanın gerçekleri yok edilmiştir. Yıllar boyunca birisinin tarafsız değerlendirmeler ortaya koymasını umar olmuştuk” demek suretiyle Macar insanının onurunun kırıldığını anlatmıştır.
*I. Dünya Savaşı bittikten sonra İhtilâf devletleri olan İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya, Japonya, Sırbistan, Romanya, Belçika, Karadağ, Yunanistan, Portekiz, Amerika Birleşik Devletleri ve Brezilya, yenik düşen İttifak (Bağlaşma) Devletleri Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Almanya, Osmanlı İmparatorluğu ve Bulgaristan ile ayrı ayrı antlaşmalar yaparak dört yıl süren savaşı sona erdirmişlerdi. Macaristan ile de savaşın bitiminden iki yıl sonra 4 Haziran 1920 tarihinde “Trianon Barış Antlaşması”nı imzaladılar ve böylece Macaristan (Macar Krallığı) adına savaş resmen sona erer.
Osmanlı arşiv kaynaklarından
Şumnu’ya gönderilen Macar, İtalyan ve Lehli mültecilerin yiyecek paralarının Tırnova Mal Sandığı’ndan ödenmesi emri. H 25.05.1266 (8 Nisan 1859), Fon: Y. PRK. ASK. Kutu: 1, Gömlek: 9
Macar Elçiliği için belediye arsasının hükümetçe satın alınarak elçiliğe verilmesi. 12.12.1928, 30-18-1-2, 1, 9, 11
Macaristan’daki Debreçin halkının Zât-ı Şahane’nin ve Asakir-i Osmaniye’nin Macar halkına karşı iyi muamelesi münasebetiyle duydukları hissiyatın delili olarak bir taç takdim ettikleri,
H 10.09.1294, Fon: Y.PRK. M., Kutu: 1, Gömlek:17
Kuva-yı İtilâfiye Başkomutanı General Wilson’un emri üzerine Beyoğlu’ndaki sinema, tiyatro, birahane ve lokantaların belirtilen saatlerde kapatılması Harbiye Nezareti’ne bildirilmesi…
H 21.06.1337, Fon: DH. EUM. AYŞ. Kutu: 2, Gömlek: 2
Boğaziçi’nde Macar Kalesi civarında vakıf temessükleri ile mutasarrıf oldukları bostan arazilerinin İngiltere Devleti tarafından zapt edilmesiyle oluşan zararlarının tazmini 05.06.1856, Fon: HR. TH. Kutu: 2, Gömlek: 11
1304, 1306, 1308-1309-1310 yıllarında Macar seyyahların İstanbul’u ziyaretleri
Zonguldak’ta bulunan Çıkrıkçızadeler Ocağı Müdürü Macar uyruklu Moris İştravus’un vatandaşlığa alınması 28.02.1922, Fon: DH. MTV. Kutu: 4, Gömlek:22
21 Macar, 6 Alman ve 1 Beyaz Rus mühendisin Nafia Vekâleti emrinde çalıştırılması, 22.10.1924, 30-11-1-0, 8, 28, 20
Muhtemel bir Türk Yunan Savaşı’nda birçok Macar’ın gönüllü olarak Devlet-i Aliye saflarında yer almak arzusunda oldukları, H 10.01.1298, Fon: Y. PRK. ASK. Kutu: 5, Gömlek:35
Macar itfaiye Alayı’nın Dersaadet’e geldiği, H 03.12.1310, Fon: Y.PRK. ZB, Kutu:11, Gömlek: 77
Müzik grupları gelmiş, siyasette görüş alış verişleri, bilim alanında ortak çalışma
Macar yol mühendisleri çalıştırılmış. 17.09.1925, 30-11-1-0, 18, 44, 5
