Harekâtın ilk ayağı Yunanistan hükümetinin desteğiyle gerçekleştirilen 15 Temmuz 1974 ardından 20 Temmuz 1974 tarihinde düzenlenmiş, 14 Ağustos günü başlatılan ikinci harekâtla Kuzey Lefkoşa da dahil olmak üzere adanın yüzde 37’sinin Türk kontrolüne geçmesi sağlanmıştır. 140 ila 200 bin Rum Ada’nın kuzeyinden güneyine, 42 bin ila 65 bin Türk de Ada’nın güneyinden kuzeyine geçerek göçmen olmuştur.
1964 Kıbrıs Hava Harekâtı
24 Aralık 1963’te Kıbrıs’ta kanlı Noel yaşandı. 25 Aralık günü Başbakan İsmet İnönü ve Gnkur. Bşk. Memduh Tağmaç’ın da katıldığı bir toplantı yapıldı. Toplantıda Türk jetlerinin Ada üzerinde ihtar uçuşu yapmasına, İngiltere ve Yunanistan’ın Ada’daki şiddeti durdurması için girişimde bulunmasına karar verildi. Aksi halde Ada’daki Türk Alayının harekete geçirileceği belirtildi.
İstanbul’daki donanma Mersin’e hareket ettirilirken Yunanistan sınırına da birlik kaydırıldı. Türk uçaklarına Kıbrıs üzerinde alçaktan uçma emri verildi. Bu uyarılara rağmen Rum saldırıları durmazsa Kıbrıs’ın havadan bombalanacağı duyurularak dünya kamuoyu bilgilendirildi.
25 Aralık 1963’te savaş uçaklarımız saat 14.00’ten itibaren Lefkoşa üzerinde ihtar uçuşu gerçekleştirdi. İki saat içinde İngiltere ve Yunanistan Ada’ya bir barış gücü göndermeye razı oldu. Makarios, 26 Aralık’ta garantör devletlerin tekliflerini kabul etti. 27 Aralık’ta Kıbrıs’ta üçlü bir kuvvet kuruldu, bir de tarafsız bölge oluşturuldu. ABD, Türkiye’nin operasyonuna ses çıkarmadı.
Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel, 8 Ağustos 1964 tarihinde Kıbrıs’ta icra edilen hava harekâtı sırasında Eskişehir’den Kıbrıs’a gönderilen F 100 filosunda dörtlü kol komutanı olarak görevlendirilmişti. Beşparmak Dağları üzerinde bulundukları sırada Rum mevzilerinden açılan ateş sonucu uçağı isabet alarak düşmüştü.
Paraşütle atlamayı başaran fakat Rumlar tarafından esir alınan Cengiz Topel’in, uluslararası savaş hukukunun esirleri kapsayan maddelerine aykırı olarak yapılan işkenceler sonucu öldüğü iddia edilmişti. Kıbrıs’taki ilk Türk hava harp kaybı olan Cengiz Topel’in hastanede öldüğü açıklanmış, naaşı ısrarlı girişimler sonucu 12 Ağustos 1964 tarihinde Rumlardan alınabilmişti.
1974 Harekâtı öncesinde gelişmeler
15 Temmuz 1974 tarihinde Yunanistan’a bağlı subaylar, Nikos Sampson yönetimindeki Ulusal Muhafız Gücü kuvvetleriyle bir hükümet darbesi yaparak Kıbrıs’ta Yunan Cumhuriyeti ilan edildiğini açıklamışlardı. Başbakan Ecevit “Kimse Kıbrıs’taki kaosu fırsat bilip haklarımıza dokunmaya kalkışmasın!” uyarısında bulunmuştu.
Kıbrıs’ta Sampsons darbesinin olmasıyla siyasal ve diplomatik temaslar başlatılmış, askeri hazırlıklara geçilmişti. 1964 yılından beri hazırlanan ve sürekli güncellenen ve planlar uygulamaya konulmuştu.
… 15 Temmuz’da Ankara’da gelişmeleri değerlendiren Milli Güvenlik Kurulu, çıkarmanın 20 Temmuz 1974 sabahı yapılmasını kararlaştırmıştı. Garantör devlet olması nedeniyle İngiltere ile görüşme isteğinde bulunuldu. Başbakan Ecevit, 17 Temmuz 1974 tarihinde görüşmelerde bulunmak üzere Londra’ya gitti. Görüşmelerde İngilizlerin, daha çok askeri müdahaleye başvurulmadan, darbeden önceki durumun nasıl geri getirilebileceği konusu üzerinde durdukları dikkati çekmişti…
1974 yılında ordumuz, iki taburu paraşütle atabilecek, bir taburu helikopterle taşıyabilecek, dört taburu da bir kısım tank ve topla birlikte bir defada denizden çıkarabilecek durumdaydı. Bu gücü 48 saat sonra da denizden çıkaracağı dört-beş taburla takviye edebilecek imkân ve kabiliyetteydi. Bu arada Trakya’daki 2’nci ve 5’inci Kolordu birlikleri de Yunan sınırına hareket etmiş, Batı Anadolu'daki Ege Ordusu sefer görev yerini almıştı.
