Rize’nin fethinin 561’inci yılı etkinliklerinde konuşan TBMM eski Başkanı İsmail Kahraman, şehirlerin kurtuluş yıldönümlerinin kutlanmasına karşı olduğunu söylemiş. Kahraman,
“2 Mart’ta Rize kurtulmuş, kim diyor? Yok, Erzurum şu martta. Şehirlerin düşman işgalinden kurtuluşu dolayısıyla kutlama yapılmaz. Ben esirdim, esaretim bitti, ben köleydim diye ikrarda bulunulmaz. Bu küçüklük kompleksi verir. Bu yanlıştır, böyle şey olmaz. Fetihler kutlanır. Tarihi zengin ve engin bir milletiz. Biz köklü bir devletiz. Zaferlerle dolu bizim tarihimiz. İstanbul’un kurtuluşu 6 Ekim, kim demiş? İzmir'in kurtuluşu 9 Eylül, kim demiş?
Ne münasebet. Cihan Harbi bitti, müstevliler alacaklarının birkaç kat mislini aldı ve öyle gittiler, çekildiler. Kurşun sıkmadık ki. 2 Mart’ta da aynı şey var. Ruslar çekildi gitti. Çarpışmadık, dövüşmedik, vuruşmadık. Tarihi doğru dürüst niye bilmiyoruz? Övünecek büyük bir tarihimiz varken kölelikten kurtulduğumuz tarihe niye bayram diyeceğiz. Fethettiğimiz tarihe diyeceğiz” ifadelerini kullanmış.
Değerlendirme
Konuşmaları içtenlikle dinledim. Üç günden beri fikri bir muhasebeye girdim. Aynı süre içinde okuyucularımı aydınlatmak için ATASE Bşk.lığı yayınları dahil birçok kitap okudum. Kara Harp Okulu tarih notlarıma baktım. Araştırma sonuçlarını bu kişiye karşı değil, halkımın aydınlanması için yazıyorum.
Kurtuluş günleriyle ilgili olarak Rize’den de bahsedilince bu ilimizin gerek I. Dünya Savaşı gerekse İstiklâl Savaşı yıllarında çektiği sıkıntıları ve verdiği kayıpları incelemeye çalıştım. Karadeniz Bölgemizin doğusunda Batum-Giresun arasında yapılan savunma, saldırı ve çekilmelere tarih kitaplarımızda az yer verildiğini gördüm. Bu nedenle yazımın konusunu Rize ve civarında yapılan muharebelere ayırdım.
Araştırma sonuçları
1.Osmanlı arşivinde ”kurtuluş” sözcüğünü yazarak çıkan sonuçları incelediğimde işgal görmüş veya başka bir devletin hükümranlığından çıkmış mazlum milletlerin, kendi ülkelerinin ve kentlerinin kurtuluş günlerini kutladıklarını gördüm.[1]
- Rus birliklerine dahil edilen Ermeni birlikleri de Pontus Rumlarının yardımıyla katliam, gasp ve tahribata girişmişlerdir.
Başbakanlık Devlet Arşivleri
- Keşif ve gözetleme işlerinde kullanılmak üzere vapurlarla Trabzon’a gönderile iki uçağımız, 6-7 Kasım 1914 gecesi Rus donanması tarafından gemilerin batırılmasıyla yok edilmiştir.
- Bölgenin vatansever halkından oluşan Türk gönüllü birlikleri ve hudut birlikleri 1 Kasım 1914’ten itibaren baskın tarzında harekât icra etmeye başladılar. 18 Kasım 1914 günü saat 08.00’de iki Rus kruvazörü Hopa önüne gelerek iki saat süreyle Hopa’yı bombalamış, can kaybı ve büyük hasara sebep olmuştur.
- Bu saldırıdan sonra Türk birlikleri 22 Kasım 1914’te Artvin’i, 23 Kasım 1914’te Rusların elinde bulunan ve işletilen Murgul bakır madeni tesislerini ve Borçka’yı Ruslardan almışlar, Batum Kalesi civarına kadar gelmişlerdir. Ayrıca Hopa Hudut Taburu da 25 Kasım 1914’te Ruslardan 140 esir almış ve dört top ele geçirmiştir.
- 29 Aralık 1914’te Ardahan zapt edilmiş, burada görevli müfrezemiz ağır zayiat vermiştir. (149 şehit içlerinden üçü subay, 411 yaralı yedisi subay, 15 kayıp)… 11 Ocak 1915’te Ardahan’daki alay parçalanmış, 500 yaralı ve 1 topu bırakarak Ardahan’dan çekilmek zorunda kalmıştır. Rusya bugün nasıl güçlü ise dün de güçlüydü. Gürcistan, Kırım ve Ukrayna’ya karşı nasıl acımasız ise dün de bize karşı acımasızdı. Bu kadar şehit sadece küçük bir bölge ele alınarak verilmiştir. (Devam edecek)
[1] Trabzon’un kurtuluşunu takiben askeriye tarafından vaz-ı yed edilmiş olan ve hâlâ işgal altında bulunan birçok gayrimenkul ile binalara icar bedeli verilmesi, tahribat ve hasarın tazmini hakkında Trabzon Meclis İdaresinden gönderilen mazbata, H 30.12..1336, Fon: DH. İ. UM. Kutu: 20, Gömlek: 12
Viyana'yı Osmanlı kuşatmasından kurtaran Polonya Kralı Jean Sobiyeski heykelinin şehrin kurtuluşunun iki yüzüncü yıldönümü münasebetiyle yapılması, M: 30.03.1882, Fon: HR. SYS. Kutu: 215, Gömlek: 24
Budapeşte'nin kurtuluşunun 250. yıl dönümü münasebetiyle yapılan tören 09.05.1936, Fon: 30-10-0-0, Kutu: 233, Gömlek: 568, Sıra: 21
Varşova şehrinin Ruslar tarafından kurtarılışının 10. Yıldönümünün törenlerle kutlanması, 18.01.1955, Fon: 566, Kutu: 299, Gömlek: 2427, Sıra: 67
