Geyve Boğazı ve olaylar
Geyve Boğazı, Marmara Bölgesi’nde içinden Sakarya Nehri’nin geçtiği dar bir boğazdır. Uzunluğu 15 km olup Samanlı Dağlarının doğusunda Pamukova ile Akova’yı birleştirir. Adliye ile Alifuatpaşa (Geyve) istasyonları arasında Anadolu demiryolu ve Bilecik-Adapazarı karayolu da bu boğazdan geçer. Bazı kesimlerde iyice darlaşır.
İngilizler 16 Mart 1920 İstanbul’un işgalinden 10-15 gün önce Batum’daki İngiliz tugayının büyük kısmını, Konya’daki İtalyan müfrezesini, Bulgaristan’daki Fransız kıtalarından bir kısmını İstanbul’a getirterek kuvvetlerini takviye ettiler. Malta’daki Akdeniz filosunu da İstanbul’a çektiler. İstanbul’daki İngiliz işgal kuvvetleri komutanı General Wilson, Türk Harbiye Nezareti’ne ilk bildiriyi gönderir:
“Yüksek Konsey’in emri altında vazife gören İtilâf Devletleri fevkalâde komiserlerinden aldığım bildirgeye uyarak İstanbul’un işgali hususunda gereken askerî tedbirleri almakta olduğumu Ekseklanslarına arz ederim.”
İstanbul hükümeti de 16 Mart günü yayınladığı bildiriyle işgali halka duyurmuştur:“İtilâf Devletleri siyasî temsilcilerinin sabahleyin hükümete verdikleri notada ve bugünkü akşam gazetelerinde çıkan bildirisinde görüldüğü üzere, İstanbul bugünden itibaren geçici olarak askerî işgal altına alınmıştır.Hükümet kendisine düşen vazifeleri yapacağı için halkın kendi iş ve güçleriyle meşgul olmaları tavsiye olunur.”
İstanbul, 16 Mart 1920’de işgal edilince Mustafa kemal Paşa 20’nci Kor. K.lığından “Geyve Boğazı’nın ve buradaki askerî santralın birlikler tarafından işgalini ve köprülerin tahribini” ister. 19-20 Mart tarihli ve 14’üncü Kor. K. Yusuf İzzet Paşa’ya çektiği telgrafta birkaç İngiliz subayının da rehin alınmasını belirtir.
Eskişehir’e birlik nakli
143’üncü Alay, 17-18 Mart gecesi Ankara’dan trenle Eskişehir’e hareket ederek 18 Mart gecesi Eskişehir civarındaki önemli tepeleri işgal eder. İngilizler Türk komutanlardan müsaade alarak bu bölgedeki birliklerini geri çekerler. 500 kişilik İngiliz birliği Osmaneli-Geyve arasına yerleşir.
20 Mart günü Tümen Komutanı Yarbay Mahmut Bey, İngiliz ordusunu tamamen kuşatır. İzmit’e çekilmelerini ve bir saate kadar olumlu cevap alamadığı takdirde harekete geçeceğini İngiliz Komutan Hart’a bildirir. Millî kuvvetlerin Geyve’yi ele geçireceklerini anlayınca bölgedeki büyük köprüleri tahrip ederek İzmit’e çekilirler.
Millî kuvvetler 28 Mart’ta Geyve’yi alırlar. İstanbul’dan Anadolu’ya geçecek insanlarla İstanbul’daki depolardan kaçırılan silah ve mühimmat Geyve girişindeki Doğançay istasyonunda kontrole tabi tutulur.
Mareşal Fevzi Çakmak’ın Ankara’ya geliş
… Fevzi Paşa, artık Ankara’ya geçme kararını vermişti. Anadolu’ya subay kaçırma işleriyle görevli Üsküdar Jandarma Komutanı Binbaşı Remzi yanında olduğu halde yaptıkları plana göre Paşabahçe Jandarma Müfrezesi Komutanı Teğmen Salih (Kılıç)’ın yardımıyla Ankara’ya geçmek istemiştir.
Kuşçalı’da Mustafa Kemal ile görüştükten sonra 17 Nisan 1920 gecesi Beykoz’dan hareketle Polonezköy-Alemdağ- Paşaköy üzerinden J. Sb. Salih Kılıç’ın komuta ettiği atlı grupla ilerlerken Kandıra’ya ulaşmış Kuşçalı’da Adapazarı’na uğramaksızın Geyve Boğaz’ına gelmişlerdir. Fevzi Paşa, Adapazarı’nı ele geçiren asilerin Geyve’ye saldırı hazırlıkları sırasında Geyve’de bulunmaktadır.
Buraya kadar olan yolculuğu, gündüz bulundukları yerde saklanarak gece yola devam ederek atlarla yapmışlardır. Geyve’den drezinle Osmaneli (Lefke)’ne oradan da trenle 27 Nisan 1920’de Ankara’ya geldiler.
Bu haber, Başyaver Salih’in de açıkladığı üzere İstanbul hükümetinin tam bir baskı altında olduğunu doğruluyordu. Mustafa Kemal Paşa ve bazı yakın arkadaşları bağımsız bir Türk devletinin kurulmasını gerçekleştirmek yolunda kararlı bulunduklarından Ankara’da olağanüstü yetkilere sahip yeni bir meclisin toplanmasını planlamışlar ve bununla ilgili hazırlıklara geçmişlerdi.
Çolak İbrahim kuvvetleri
İstanbul’dan 60 kadar adamıyla kaçarak Kandıra’nın Çan köyüne gelmiş olan Binbaşı Çolak İbrahim, Ankara ile telgraf irtibatı kurmuş, kendisine Geyve’ye gelmesi söylenmiştir.
Bu sırada Çolak İbrahim müfrezesine 32 araba cephane ile Bulgar Sadık takma adlı birisinin komuta ettiği milis kuvveti de katılmıştır. Bu kuvvetler 16 Nisan’da Kandıra’dan hareketle 19 Nisan günü Geyve’ye ulaşmışlardır.
II İnönü muharebeleri sırasında harekâtı yürüten 11’inci Yunan Tümeni’nin 147’nci Alayı birlikleri 28 Mart 1921 günü saat 14.10’da Geyve Boğazı’na doğru topçu ateşi desteğinde bir taburlu kuvvetle taarruza kalkmış; ancak Yapılan karşı taarruzla 100 kadar ölü bırakarak geri çekilmiştir.
