Katar Emiri Şeyh Temim Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah el Sisi ile 13 Eylül’de Doha’da buluştu. Araplar arasındaki yedi yıllık küskünlük ve husumetin biraz olsun erimesi anlamına geldiğini söyleyebiliriz. Şeyh Temim, haziran ayında Kahire’de ağırlanmış, Sisi de bu ziyarete 13-14 Eylül’de Doha’da karşılık vermiştir.
Buluşmalar öncesi
Sisi’nin 2013’te Müslüman Kardeşler iktidarını darbeyle devirmesinin ardından Mısır-Katar ilişkileri bozulmuş, Katar’ın El Cezire kanalı Sisi’ye karşı Müslüman Kardeşler’in propaganda alanı haline gelmişti. 2014’te Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üyeleri, Katar’ı içişlerine karışmak ve teröre destek vermekle suçlayıp elçilerini çekmişler, Mısır da bu konvoya katılmıştı. Kahire’ye göre Katar, Müslüman Kardeşler’ siyasi müdahale aracı olarak kullanmaya devam ediyordu.
Türkiye de Katar’ın yanında yer alarak 2015’te Doha’da askeri üs kurmak suretiyle Katar’a koruma kalkanı oluşturmuştu. 2017’den itibaren Orta Doğu’da meydana gelen gelişmeler İran ve Türkiye’yi yakından ilgilendirmeye başlamıştır. Suudiler 2021’de El Ula’daki zirvede Katar’la normalleşmenin önünü açarken Irak ve Suriye gibi sıkıntılı ülkeler yeniden yakın plana alınmıştır. Ancak Mısır, Katar’a temkinli yaklaşımını sürdürmeye devam etmiştir.
Yakınlaşmaya neden olan olaylar
**Vekâlet savaşları hızını ve dolayısıyla önemini kaybetmiş, keskin kamplaşmaların dinamikleri değişmiştir.
**Katar, Körfez’deki komşularıyla daha uyumlu olmaya özen göstermiştir.
**Müslüman Kardeşler örgütü de işlevini tamamlamış, gücünü yitirmiştir.
**Dünyanın en büyük LNG ihracatçısı durumundaki Katar, kavga ve husumetle konumunun gölgelenmesinden kaçınmaya çalışmıştır. Hatta bunu daha da genişleterek Libyalı rakip taraflara da kapılarını açmıştır.
**Mısır ulusal uzlaşıya yönelmiştir.
**Yine Mısır, Katar’ı yanına çekmekle Türkiye’yi yalnız bırakmayı düşünmüş olabilir.
** Mısır, Doğu Akdeniz’deki doğalgaz operasyonlarına Katar’ı da ortak etmeye çalışıyor. Katar Enerji Şirketi geçen Mart’ta İskenderiye açıklarında Exxon Mobil’in elindeki Kuzey Marakya sahasının yüzde 40 hissesini almıştır. İki ülke arasında LNG potansiyel işbirliği alanı olarak durmaktadır.
Mısır’ın tavrı Türkiye’ye nasıl yansır?
Ankara, bir süreden beri bozuk giden bazı Arap ülkeleriyle ilişkilerini yeniden onarmak istemektedir. Aslında Kahire’nin de bu yönde bir eğilimi bulunmaktadır. Aslında Mısır, Türkiye’nin askeri ve siyasi olarak belirleyici bir pozisyonda olmasından ve siyasal İslamcıların Mısır’ı etkileyecek şekilde Libya’da iktidarı ele geçirmesinden memnuniyetsizlik duymaktaydı…
Kendisini güçlü konuma getirmek isteyen Mısır, Libya dosyasını Katar ile koordine etmek suretiyle atılım yapmaya hazırlanmakta ve bazı ülkelerle koordinasyon ihtiyacını hissetmekte, hatta Cezayir’i ve Suriye’yi Arap Birliği’ne döndürme çabasına destek olmaktadır. Kahire, kendi güvenliğini de ihmal etmemek için İsrail ile ilişkilerini düzeltme yoluna gitmiştir.
Yakınlaşmanın sonuçları
Sisi’nin Doha’ya yaptığı ziyarette ekonomik boyutun öne çıktığı görülmektedir. Tabii bu konular kamuoyuna yansıtılmadı. Ekonomik işbirliği öne çıkartılırken "Arap ulusal güvenliğine dair ortak çabalara" vurgu yapıldı. Sisi, Katar medyasına verdiği özel demeçte "devletlerarası ilişkilerin yasadışı örgütler değil resmi kurumlar üzerinden yürütülmesinin önemine" değinmiştir.
Ekonomik iş birliğini geliştirmek için imzalanan mutabakat zabıtlarında iki ülkenin yatırım fonları, kalkınma bakanlıkları ve liman idarelerinin ortak çalışmalara yer verilmiştir. Bütün bu gelişmelerde Rusya-Ukrayna Savaşı’nın rolü, tahıl yokluğu ve likit gazına (LNG) artan taleplerin payının olduğu da bir gerçek…
Türkiye’nin bölgesel hesapları Kahire’yi tedirgin ettiği gibi Libya’da askeri olarak kalıcı hale gelme ihtimali Mısır’ı kasmaktadır. Türkiye’nin Suriye’deki askeri harekâtları da bu önkoşul çerçevesinde ele alınıyor. Bunlar her zaman düzelebilecek olaylardır. Tahminim Türkiye ve Mısır arasında süregelen güvensizliğin bir süre daha devam edeceği yönündedir. Karşılıklı jest ve girişimlerle Türkiye-Mısır ilişkileri düzelecektir.
