Doğu Akdeniz’in önemi
*Bölgede önemli oranda enerji potansiyeli vardır.
*Enerji nakil hatlarının düğüm noktasıdır.
*ABD, 6’ncı filosunu zaman zaman bölgeye göndererek hem güç gösterisinde bulunmakta hem de bölgede ben de varım demektedir.
*Rusya’nın Suriye’nin Tartus limanında üs kurmak suretiyle hem Mezopotamya’da çıkarılan petrolün Akdeniz’e ulaştırılmasını kontrol etmekte, hem de eski müttefiki Suriye’nin yanında olduğunu göstermektedir.
*Kıtalar arsı ulaşım mesafesini kısaltan bir Süveyş Kanalı’na sahiptir.
*Bütün bunlara bir de Çin’i eklemek abartı olmayacaktır. Çin, Rusya ile birlikte müşterek atışlı tatbikatlar için Akdeniz’e donanma gönderdiğini unutmayalım. Dolayısıyla Doğu Akdeniz, küresel güçlerin ticaret alanı olmaktan öteye çatışma alanı olmaya başlamıştır.
İsrail’in ilgi ve etkisi
İsrail, devlet olarak kurulmadan önce Orta Doğu coğrafyasını gayet esaslı bir şekilde etüt etmiş, muhtemel enerji politikaları üretmiş ve bu yer altı servetinin Akdeniz’e nasıl ulaştırılabileceği araştırmasını yapmıştır. Hatta 1938 yılında Musul’da üretilen 2 milyon ton petrolü boru hatlarıyla Hayfa limanına ulaştırmış, benzer uygulamalarla Suudi petrolünü de Hayfa limanından dış piyasalara arz etmiştir.
İsrail, 1948 yılında Filistin toprakları üzerinde bağımsız bir devlet olarak kurulmuştur. Doğu Akdeniz’de kıyı şeridi az olmasına rağmen karasularını 12 deniz miline çıkartarak Akdeniz’in nimetlerinden yararlanmasını bilmiştir.
Enerji araştırma çalışmaları
Doğu Akdeniz’de dinmek bilmez araştırma ve çalışmaları sonucu hidrokarbon yataklarının varlığını ortaya koymuştur. Enerji çalışmalarını 1960’lı yıllarda en üst seviyelere getirmiş, bu politikasının gerçekleşmesi için 2009 yılında Tamar, 2010 yılında da Leviatan bölgelerinde doğalgaz keşiflerini gerçekleştirmiştir.
Bu durum, Mısır gazının Türkiye üzerinden uluslararası piyasaya arzını ve Ceyhan’dan İsrail’e yapılması planlanan enerji nakil hattı projelerini ikinci plana düşürmüştür. GKRY (Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) de Doğu Akdeniz’in nimetlerinden yararlanmak için çaba göstermektedir.
Doğu Akdeniz’e kıyısı olan devletlerin yanı sıra Kıbrıs’ta iki üssünün (Dikelya ve Agratur) bulunması nedeniyle İngiltere de sahildar devlet sayılmaktadır. Sonraki yıllarda İsrail, enerji arzını düşük maliyetli ve güvenli olması nedeniyle Türkiye üzerinden uluslararası piyasalara aktarabilmeyi hedeflemektedir. Bu durum Ceyhan’ı önemli bir dağıtım merkezi haline getirecektir.
Doğu Akdeniz’de GKRY
GKRY, Doğu Akdeniz’deki araştırmalarda enerji nakil hatları, hava üsleri ve limanları nedeniyle önem kazanmıştır. Bugün için AB’nin Akdeniz’deki en uç noktası durumuna geçmiştir.
İsrail’in Türkiye ile ilişkilerinin gergin olduğu dönemde GKRY ile yaptığı ittifak ve ABD’nin GKRY’ye sağladığı silah ve eğitim desteği, Rum yönetiminin yıldızının parlamasına neden olmuştur. Ayrıca İsrail, Güney Kıbrıs Rum Yönetiminde bir dinleme üssü kurmuştur. Böylesi imkân ve destekler, GKRY’yi AB’nin borazanı yapmıştır.
Türkiye, rekabet alanı kabul ettiği Doğu Akdeniz’i, karşısında çatışma alanı olarak görmeye başlamıştır.
