Nerdeyse tüm komşu ve lider ülkelerin karşı çıkması sebebiyle referandumun bir bölge halkına ait olamayacağı ve Barzanî’nin dilinde bir süre daha gündemde kalacağı düşüncesiyle böyle bir başlık herhalde uygundur.
Referandum ilanının gerekçeleri yerine getirilirse Irak devletinden kopmaya yöneliktir. ABD’li yetkililerin son yaptıkları açıklama, şu dönemde referandumun yapılmasının bölgeyi istikrarsızlaştıracağı ve referandumun ertelenmesi gerektiği yönündedir.
Referandumun ertelenmesi koşulları
IKBY’nin resmi haber ajansı Rudaw’a göre, referandumun ertelenmesi için öne sürülen bazı şartlar şöyledir:
*Kürt bölgesinin kesilen bütçesinin gönderilmesi,
*Kürtlerin Kuzey Irak’taki ihtilâflı bölgelere yerleşmesine imkân tanıyan Irak anayasasının 140.’ıncı maddesinin uygulanması,
*Irak ordusunda Kürt oranının belli düzeye yükseltilmesi…
Diğer ülkelerin bakış açıları
İngiltere
İngiltere’nin Türkiye’deki Büyükelçisi Richard Moore, Irak’ta bir hükümet bulunduğunu, Kuzey Irak’ta da Barzanî’nin yönetiminde bir bölgesel hükümetin olduğunu ve Barzanî’nin referandum yapmakta israr ettiğini söyleyerek, “Biz buna karşıyız. Referandum şu aşamada olamaz. Ancak Bağdat ile Erbil arasında bir uzlaşma olursa o zaman durum farklılık arz eder. Bağdat’ın desteğini almazsanız uygulanacak bir referandum tehlikelidir. Biz buna karşıyız” şeklinde açıklama yapmıştır.”
İngiltere Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise, “Birleşik, istikrarlı ve demokratik bir Irak’ı destekliyoruz.” demek suretiyle İngiltere’nin Irak’ın kuzeyindeki bir referanduma karşı olduğunu yinelemiştir.
Almanya
AB’nin lider ülkesi Almanya, referanduma karşı olduğunu belirtmiştir. Almanya Dışişleri Bakanı Sigmar Gabriel, “bağımsızlık referandumu” kararını endişe verici olarak telâffuz etmiştir. Gabriel, “Irak’ın birliğini tehlikeye düşürmek, hatta devlet sınırlarını yeniden çizmeyi istemek doğru yol değildir. Bu tutum, Erbil ve aynı zamanda Bağdat’taki zaten zor ve istikrarsız durumu daha da arttırır” demek suretiyle durumun ciddiyetini ortaya koymuştur.
Fransa
Fransa eski Cumhurbaşkanı François Mitterand’ın eşi Bn. Danielle Mitterand, Kürtlerin yaşadığı bölgelere her zaman ilgi duymuş ve destek vermişti. Hatta 2009 yılında Erbil’deki Kürt Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada Kürdistan’ın ikinci vatanı olduğunu söyleyerek ilgisini ortaya koyuyordu.O dönemden kalan bir alışkanlık olsa gerek bugünkü Fransız yönetimi, zaman zaman Barzanî’nin destek istekleriyle karşılaşmaktadır. Barzanî, Fransa’daki seçimler öncesinde Cumhurbaşkanı Manuel Macron’dan destek istemiş ve “Kürdistan’ın bağımsızlığını tanıma” çağrısında bulunmuştu. Macron’un cumhurbaşkanı seçilmesinden sonra yeni yönetimi ilk tebrik edenlerden biri de Barzanî, olmuştu. Tüm bu gelişmelere rağmen Fransa sessizliğini koruyor ve bağımsızlık referandumu konusunda pek açıklama yapmıyor.
İran
İran, referandumun bir bölünmeye gideceğini görerek böyle bir durumun kendi ülkesindeki
Kürtleri de etkileyebileceğini düşünüyor. İran Dışişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada, “Açık tavrımız Irak’ın toprak bütünlüğüyle ulusal birliğinin korunmasını desteklemektir” ifadesini kullanmıştır. İranlı hükümet yetkilileri her fırsatta IKBY’deki bağımsızlık referandumuna karşı olduklarını belirtmektedirler.
Irak
Topraklarının bölünmesini istemeyen Irak referanduma tepkilidir. Başbakan Haydar el-Abadi, “Anayasamızda tek taraflı referandum yapma ve ayrılma yetkisi yok. Kürdistan Bölgesi’ndeki referandum yasal değil ve bunu tanımayacağız” ifadelerini kullanmıştır. Bazı Iraklı yetkililer ise bağımsızlığa gidilmesi durumunda Kürt yönetimiyle savaşmayı bile göze aldıklarını söylemişlerdir
Rusya
Rusya, bağımsızlık referandumu konusunda temkinli açıklamalarda bulunuyor. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov referandumu, “Kürt halkının isteklerinin ifadesi” olarak nitelemiş, “Kürt meselesinin Irak’ın dışına taştığını ve Irak’a komşu ülkelerin durumdan etkileneceğini” belirterek komşu ülkelerin düşüncelerine yer verilmesini söylemiştir.
Sonuç
Bu kadar ülkenin karşı çıktığı bir referandumun gerçekleşmesi mümkün görülmemekle birlikte İsrail’in Barzanî’i yıllarca desteklediği unutulmamalıdır. ABD’deki İsrail lobilerinin Amerikan yönetimine yapacağı baskıların devam ettirilmesi veya arttırılması, Rusya’nın pasif tutuma girmesi ve geçen asırdan beri bölgeye ilgi duyan AB’den kopmuş bir İngiltere’nin yeniden ABD saflarında yer alması karşısında referandumun gerçekleştirilebileceği ancak uygulamanın sonraya bırakılabileceği de ihtimaller arasındadır.
