Yugoslavya’nın yıkılmasından sonra kurulan Batı Balkan devletleri arasında bazı sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunlar, özellikle Bulgaristan ve Kuzey Makedonya arasında mevcut olup tarihin derinliklerden gelmektedir.
681’de kurulan I. Bulgar İmparatorluğu, bugünkü Bulgaristan, Arnavutluk, Bosna, Hırvatistan, Yunanistan, Macaristan, Kosova, Kuzey Makedonya, Moldova, Karadağ, Romanya, Sırbistan, Slovakya, Türkiye’nin Trakya toprakları ve Ukrayna’nın bir kısmını içerecek şekilde kurulmuştur. (Bu alan yaklaşık 750.000 km2’dir)
Batı Balkan ülkeleri
Avrupa kıtasının güvenlik ve işbirliği kapsamında üye sayısını arttırmak isteyen AB’nin bir genişleme takvimi vardır. Bu takvimde Türkiye, Batı Balkanlar ve İzlanda vardır. AB üyelik süreci 2005 yılından beri devam eden Türkiye için müzakerelerin daha da uzayacağı muhakkaktır.
26 Mart 2020 tarihi milat olarak ele alınırsa Avrupa Birliğine başvuran ve aynı zamanda üyelik müzakereleri devam eden ülkeler; Karadağ 2012, Sırbistan 2014, Arnavutluk (Arnavutluk 2009 yılında NATO’ya katılmıştır) ve Kuzey Makedonya 2020’den beri üyelik müzakerelerini devam ettirmektedirler. Bosna Hersek ve Kosova ise aday ülkelerdir.
Bosna Hersek 16 Haziran 2008 tarihinde, İstikrar ve Ortaklık Anlaşması’nı imzalamış, kendi vatandaşları için Aralık 2010’da AB'ye vizesiz seyahat hakkını kazanmıştır. Bosna Hersek 15 Şubat 2016 tarihinde AB’ye üyelik için müracaat etmiş, başvurusu 20 Eylül 2016 tarihinde kabul edilmiştir. Avrupa Komisyonu’nun anket formundaki tüm soruları başarıyla yanıtlayan Bosna Hersek için aday ülke olma statüsü halen devam etmektedir.
Sıkıntılar
*Sofya ile Üsküp arasındaki sorun Arnavutluk’un Avrupa ile entegrasyonunu yavaşlatmaktadır. Arnavutluk’taki Bulgar azınlığın tüm haklara sahip olduğu belirtilmektedir. Sorunlar öncelikle iki ülke arasında çözülmelidir.
*Makedonya, 2003 yılında yapılan Selanik Zirvesi’nde Balkanlardaki diğer ülkelerle birlikte AB tarafından potansiyel aday ülke olarak tanımlanmıştır. Makedonya, AB’ye üyelik başvurusunu 22 Mart 2004 tarihinde yapmış, AB ile İstikrar ve Ortaklık Anlaşması’nı yine 2004 yılında imzalamış, adaylık statüsü ise 2005 yılında kabul edilmiştir. AB ile Makedonya arasında Vize Kolaylığı ve Geri Kabul Anlaşması 1 Ocak 2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Makedonya 2009’dan beri vize serbestinden yararlanmaktadır.
Adaylık statüsü kabul edilse de Yunanistan, ülkenin anayasal ismi olan “Makedonya”nın kullanılmasına, kendi ülkesinin kuzeyinde yer alan Makedonya bölgesi üzerinde hak iddia ettiği gerekçesiyle karşı çıkmıştır. Avrupa Komisyonu ise, Ekim 2009 tarihinden itibaren müzakere önerisini yinelemiş, 12 Haziran 2018 tarihinde Makedonya isminin "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti" olarak değiştirilmesi konusunda iki ülke uzlaşmış ve 17 Haziran 2018 tarihinde Yunanistan ve Makedonya arasında yapılan Prespa Antlaşması ile sorunların çözülmesine geçilmiştir.
25 Ocak 2019 tarihinde onaylanan Prespa Antlaşması, 12 Şubat 2019 tarihinde her iki ülkenin de sonu elde ettikleri sonuçları BM ve AB’ye bildirmesinin ardından yürürlüğe girmiştir. Prespa Anlaşması 12 Şubat 2019’da resmi gazetede yayımlanıp yürürlüğe girmesini takiben, 27 Mart 2020 tarihinde Yunanistan AB ve NATO engellerini kaldırmıştır.
25 Mart 2020 tarihinde ise, AB Genel İşler Konseyi’nde Kuzey Makedonya ile katılım müzakerelerine başlanması kararı alınmıştır.
Sonuç
Devletlerarasında geçmişte olan olaylar, anlaşmalarla çözümlense bile zaman içinde eski yaralar depreşebiliyor. Ukrayna’nın SSCB’den kopması bugünkü Rusya’yı rahatsız etmiş ve savaşa tutuşmuştur. Benzer örnekler arasında Taiwan-Çin, Hindistan-Pakistan arasında Taşkent Anlaşması, Lozan’da yapılan Türk-Yunan Anlaşması, İran-Irak Anlaşması ve diğerleri, Folkland Adaları için yapılan Arjantin-İngiltere Savaşı ve Antlaşması sayılabilir.
Ülkeler, kendilerini kuvvetli hissettikleri zamanlarda anlaşmaları unutup sertleşebiliyorlar. Balkanlarda da böyle bir durum yaşanabilir. Koca Yugoslavya nasıl dağıldı?
