İran'ın başkenti Tahran’ın ana simgelerinden biri olan Azadi (Özgürlük) Kulesi, 1970’lerin başında son Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin yönetimi altında, Shahyad (Şah’ın Anısına) Kulesi olarak açılmıştır.
Kulenin mimarı Hüseyin Amanat’tır. 1979’da Şah’ın devrilmesi ve İslam Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla Kule’nin adı Azadi olarak değiştirilmiştir. Kule’nin mimarı Hüseyin Amanat şimdi sürgünde yaşamaktadır.
2022 Kasım ayının başında Azadi Kulesi'nin önünde bir çift dans etmiş. Her ikisi de 20’li yaşlarda olan ve başörtüsü takmayan Astiyazh Haghighi ve nişanlısı Amir Mohammad Ahmadi’yi Azadi Kulesi'nin önünde romantik bir şekilde dans ederken gösteren bir videonun viral olmasının ardından Kasım 2022 başlarında tutuklanmış.
Mahkemenin tespitleri
* Görüntüler, rejime başkaldırı olarak addedilmiş,
* 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin ölümünün ardından ortaya çıktığı için halen sürdürülen protestolara protestolara destek olarak yorumlanmış,
* Suçları da izinsiz toplanmak ve kamu fuhşuna teşvik olarak belirlenmiş. Genç çift 10’ar yıl altışar ay hapis cezasına çarptırılarak internet kullanımı yasaklanmış ve haklarında ülkeden ayrılma yasağı getirilmiş.
* Hal böyle iken torbaya "ulusal güvenliği bozmak amacıyla toplanmaktan" gibi bir suç da ilâve edilerek cezanın süresi arttırılmış. Çiftin ailelerine yakın kaynaklar, mahkeme sürecinde gençlerin avukatlarından mahrum bırakıldıklarını ve kefaletle serbest bırakılma girişimlerinin de reddedildiğini aktarmış.
Devrim Muhafızları Ordusu
İran yasalarına göre kadınların yanı sıra erkeklerin de kamuya açık alanlarda dans etmesi yasaktır. Bu nedenle Haghighi’nin şu Tahran dışında, ağır koşulların yaşandığı Qarchak kadın cezaevinde olduğu belirtilmiştir.
İran’ı bugün protestolarla çalkalanan duruma düşmesine başörtüsü yasağının delinmesi getirmiştir. BM verilerine göre, ünlüler, gazeteciler ve avukatlardan sokaklara çıkan sıradan insanlara kadar en az 14 bin kişi tutuklandığı belirtilmektedir.
Önceki ABD Başkanı Donald Trump, Nisan 2019’da İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun "yabancı terör örgütleri" listesine alınmasını istemişti. Öneri ABD’de AB ülkeleri tarafından da benimsenmişti.
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Devrim Muhafızları Ordusunun "terör listesine" eklenmesini desteklediğini ve İran'a karşı yeni yaptırımların uygulanmasının planlandığını söylemişti. AB Parlamentosu da bu yönde bir tasarı hazırlamıştı.
İran’dan karşı tedbirler
İran Meclisi, Avrupa Parlamentosu’nun İran Devrim Muhafızları Ordusunun "terör listesine" alınmasını talep eden tasarısına karşılık hükümete AB ülkelerinin ordularını terör listesine alma çağrısı yapan karşı tasarı hazırlamıştır ve yaptırımın uygulanması halinde İran’ın buna misillemede bulunacağını söylemiştir.
Misilleme kararları
- Devrim Muhafızları Ordusuna yönelik yaptırım kararı alınması halinde Avrupa’nın İran
ve bölgedeki AB çıkarlarını tehlikeye düşüreceği ve kararın uygulanması halinde küçük çaplı da olsa askeri bir çatışmanın ortaya çıkabileceği,
- AB'nin muhtemel kararına uyan ülkelerin de aynı şekilde karşılık göreceği,
- İran’ın Ukrayna’yı işgal eden Rusya’ya insansız hava araçları desteğine devam edeceği
şeklinde kararlar alınmıştır.
AB 12 Aralık 2022’de, Mahsa Amini’nin, "ahlak polisi" sorgusunda hayatını kaybetmesi sonrası başlayan protestolarda güvenlik güçlerinin müdahalesine tepki olarak İran’da 24 kişi ve 5 kuruluşu yaptırım listesine aldığını duyurmasının İran’da hoşnutsuzluk yaratmıştır.
İran da ABD ordusunu ve bağlantılı güçleri "terör örgütü" ilan etmiştir. Tasarı AB’yi harekete geçmeye zorlamıyor, ancak Birlik üyesi ülkelerin dışişleri bakanlarının Tahran’a yönelik yeni yaptırımların arttırılmasını tartışacakları ise ayrı bir önem taşıyor.
Son sözü, “Dünyadan kopuk yaşayan, kendi iç meseleleriyle boğuşan, ancak çözüm üretemeyen bir yönetimin hıncını kendi vatandaşlarından çıkarması” şeklinde bağlamak abartı olmayacaktır.
