Dış yardımlar (Önceki yazının devamı)
Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan Kızılsalibi Cemiyeti, depremzedeler için 5.000 dolar yollamış ve gıda ürünleri yardımı da yapacağını bildirmiştir.[i]
Aynı şekilde Amerika Kızılhaç’ı da 10 milyon dolar göndermiştir.[ii] İran Şehinşahı tarafından ise 10.000 lira yollamıştır. Gerek temel ihtiyaç maddeleri yollanırken gerekse para yardımları birçok ülke tarafından Türkiye’ye ulaştırılmıştır. İspanya’nın Marsilya kentinde ise yardım seferberliği başlatılmış ve toplanan yardımlar Türk Başkonsolosluğu’na teslim edilmiştir.[iii]
Suriye ise 300 çadır, 500 battaniye ile birlikte 200.000 frank yollamıştır. Ayrıca Suriye’de bulunan Fransız ve İngiliz Orduları da 500 çadır ve 5000 battaniye bağışta bulunmuşlardır.[iv] Kanada Kızılhaç Cemiyeti, 5.000 dolar yardımda bulunmuştur.[v] İngiltere ilk etapta 100.000 dolar göndermiş[vi] daha sonra da 25.000 dolar göndermekle belki de bu süreçte en çok yardım yapan ülke olmuştur.[vii]
İngiltere’de kurulmuş olan Türk-İngiliz Yardım Komitesi güzel işler başarmış ve bu komitenin mümessili Sir Wyndham Deedes ise 29 Ocak 1940 tarihinde Türkiye’ye gelerek beraberinde heyet ile çeşitli incelemelerde bulunmuştur.[viii]
1939 Erzincan Depremi’nde Ceza Hükümlüleri
Maraş depreminde Hatay’daki cezaevinde olaylar çıkmış, zecri tedbirler alınmıştır. Kahramanmaraş cezaevinde de firarlar oluş, kaçanlar daha sonra yakalanmışlardır. Van’da 2011 yılında meydana gelen deprem sonrasında da benzer olaylar yaşanmıştı. Esasen deprem olan bir bölgede kapalı mekânlar nasıl tehlike teşkil ediyorsa cezaevleri de tehdit oluşturur. Hükümlü veya tutukluların da can emniyetinin söz konusu olduğu yerde, yakın akraba ve aile fertlerinin de sağ olup olmadıkları unutulmamalıdır.
Erzincan’da 1939 yılında meydana gelen depremin ardından TBMM’nin 10 Ocak 1940 tarihli oturumunda deprem bölgesindeki ceza hükümlüleriyle ilgili iyileştirme yapılmasını öngören bir konu gündeme getirilmiştir. Bu konu Adliye Vekili Fethi Okyar tarafından zelzele felâketine uğramış yerlerdeki mahkûm ve tutuklular hakkındaki kanun layihasının yeniden müzakere edilmesi yönünde Meclis’e bir önerge vermesiyle milletvekilleri tarafından görüşülmeye başlanmıştır.[ix]
Söz alan Fethi Okyar, böyle bir önergenin niçin Meclis gündemine getirildiği konusunu iki sebeple açıklamıştır. Okyar; birinci sebep olarak, depreme maruz kalmış birçok yerde cezaevleri yıkılmış ve içerisinde durulmayacak derecede hasara uğramış, mahkûm ve tutuklular açıkta kalmıştır. İkinci sebep olarak, mahkûm ve tutukluların da herkes gibi aynı felâkete uğradıklarını ve evleri yıkılmış bulunanların birer ailenin yanında kalmalarının, ailelerin de onlara az çok yardım etmelerinin çok doğru bir iş olacağını belirtmiştir.[x]
Meclis Başkanı tarafından oylamaya sunulan kanun maddeleri yapılan oylama sonucu kabul edilmiş ve yasalaşmıştır. Deprem bölgesindeki mahkûm ve tutukluların hukuki manada son durumları bu şekilde netlik kazanmıştır. Böylece mahkûm ve tutuklular hakkındaki infaz kararları bir yıl müddetle tehir edilmiş ve bunlar devlet tarafından muhafaza altına alınarak depremin yaralarını sarmak için istihdam edilmişlerdir.[xi]
Depremin olduğunu haber alan Hakkâri, Kırşehir ve Antakya’daki memurlar maaşlarının %10’unu depremzedeler için ayırdıklarını bildirmişlerdir. Aynı şekilde Isparta ve Eskişehir’de de memurlar maaşlarının 5 ay boyunca depremzedeler için bir miktar kesilmesi kararı almışlardır.[xii]
Bu vilayetlerdeki memurlar gibi Yüksek Ziraat Enstitüsü’nde, Maarif Merkez Teşkilatı’nda, İş Bankası Merkez Şubesi’nde çalışan memurlar da maaşlarının bir kısmını depremzedeler için ayırmışlardır.[xiii]
Yardım çeşitleri
Malatya halkı depremzedeler için çok yüksek alaka beslemişlerdir. İki saat gibi kısa bir süre içinde 1.700 kg un, 11.000 kg bulgur, 1.000 buğday, 2.000 kg pekmez, 1400 adet ekmek ve 1.100 kg kadar da muhtelif erzak toplayarak Erzincan’a yollamışlardır. Ankara’da bazı sinemalar birkaç günlük hasılatlarının depremzedelere yollanması yönünde karar almışlardır.[xiv]
Fenerbahçe, Galatasaray ve Beşiktaş’ın da dahil olduğu sekiz kulüp kendi aralarında maçlar yaparak elde ettikleri geliri depremzedelerin ihtiyaçları için kullanmışlardır.[xv]
Ayrıca bazı vekiller; Mersin, Adana, Malatya, Diyarbakır, Elazığ, Kayseri, Hatay ve Sivas Valiliklerine telgrafla talimat vererek her gün en az 2.000 adet ekmek pişirerek Erzincan istikametine sevk edilmesini istemiştir. Böylece günde 20.000 ekmek deprem bölgelerine gönderilmiştir.[xvi] Tabi bu yardımların büyük bir kısmı Kızılay çatısı altında gerçekleşmiştir. Giresun vilayetinden deprem bölgesine 8 sandık da konyak gönderilmiştir.
[i] Ulus, 30 Aralık 1939.
[ii] Akşam, 31 Aralık 1939.
[iii] Ulus, 2 Ocak 1940.
[iv] Vakit, 4 Ocak 1940
[v] Ulus, 5 Ocak 1940.
[vi] Akşam, 30 Aralık 1939.
[vii] Ulus, 13 Ocak 1940.
[viii] Ulus, 30 Ocak 1940.
[ix] Akşam, 11 Ocak 1940.
[x] TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 6, Cilt 8, İçtima Senesi 1, s. 36, 37.
[xi] TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 6, Cilt 8, İçtima Senesi 1, s. 51
[xii] Akşam, 31 Aralık 1939.
[xiii] Ulus, 29, 30, 31 Aralık 1939.
[xiv] Ulus, 31 Aralık 1939.
[xv] Akşam, 31 Aralık 1939
[xvi] Ulus, 30 Aralık 1939.
