Osmanlı arşivinde bir araştırma yaptım. İzmir’de vukua gelen 1880 yılındaki depremden (Hicri 1297) 1914 (Hicri 1332) yılına kadar Marmara ve Ege bölgelerinde olan depremlere kadar ne gibi tedbirler alındığı ve nasıl uygulandığı konusunda ilginç yaklaşım ve yaptırımlar olduğunu tespit ettim:
Örnekler
**I. Dünya Savaşı içinde 1915 yılında Sakız Adası ve Çeşme’de, tahmin edilenin üstünde hasar ve telefata yol açan bir deprem olmuş. Depremden sonrasında halk perişan duruma düştüğü için iane gönderilmiş. Ayrıca Sakız Adası’nın İstanbul’dan Akdeniz’e giden ticaret yolları üzerinde bulunması nedeniyle emniyetinin sağlanması esas alınmış.
Halkın başka yerlere göçünün önlenmesi için gerekli tedbirler alınmış, hatta ticari imtiyaz tanınması yönünde İstanbul hükümetine yazılar yazılmış. (a.gtt)[i] (Benzer şekilde ticari uygulama Hatay için de yapılabilir)
1882 (H 1299) yılına girildiğinde Yunan hükümeti Sakız Adası’nda Yunanlaştırma politikası gütmeye başlamış. Cezayir-i Bahr-i Sefid Valisi Mehmed Sait Paşa, halkın Yunanlılara ve ecnebilere meylini önlemek için uygun bir politika takip edilmesi konusunda İstanbul hükümetine mütalâa yazmış. Daha sonra 1309 yılında Sakız Adası’nda biri şiddetli diğeri hafif iki deprem olmuş.
**Dersaadet’te 1914 yılında (H 1312) meydana gelen deprem, Adalar ve Maltepe ahalisine çok zarar vermiş. İlk etapta Adalar halkına çadır ve ekmek gönderilmiş, resmi dairelerin, telgraf hatlarının ve deniz fenerlerinin onarımına başlanmış. Kârgir binaların zarar gören üst katların ahşap olarak inşası emredilmiştir. Bab-ı âli dairelerinin depremden zarar gören yerlerinin molozunun denize taşınmasına müsaade edilmiştir.
Topkapı Sarayı da depremden büyük zarar görmüştür. Sarayın yıkılan bir surunun onarımına, telgraf hatlarının faal hale getirilmesine hemen başlanmış. Depremden zarar gören bazı gayrimüslim ahalinin İslam kabristanına yerleşmesi uygun görülmemiştir.
İlk ele alınan işler cami, mektep ve telgrafhanelerin onarımı olmuş, Tepebaşı Bahçesi’ne ve kabristanlara sığınan ahalinin evlerine yerleştirilmesi, Kuyumcular çarşısındaki Ermeni kuyumcu dükkânlarının tamiri için destek verilmesi planlanmıştır.
Deprem ve şiddetli yağmur dolayısıyla İstanbul’da duvarların yıkıldığı binalardaki askerler barakalarda yatırılmış. Halk cami ve mescitleri doldurmuş, dualar etmiş.
**Sisam Adası’ndaki depremde önemli ölçüde yardım yapılmış, deprem ve harp sebebiyle tutuklular, bulundukları mahalden diğer tevkifhanelere nakledilmiştir.
**Cumhuriyet döneminde (1953 yılı) deprem nedeniyle bölge halkından olup muvazzaflık hizmeti yapmakta olan erata 45’er gün izin verilmiş.
**Aydın’da yılında meydana gelen depremde zarar gören evlerin sahiplerine tamirat için kullanılacak kireç, kum, taş kiremit ve tuğladan resm (vergi) alınmaması talimatı verilmiş.
Söyleyeceklerim
***Bir aşıran fazla bir zaman önce telgraf muhaberatı kesildi diye hemen o gün çalışma başlatılıyor, yıkılan telgraf direkleri dikiliyor, kopan teller yeniden bağlanarak sistem devreye sokuluyor. Gerek 1999 Yalova depreminde gerekse 6 Şubat 2023 Maraş depreminde GSM şirketleri sınıfta kaldı. Halbuki bu depremden önce iki büyük deprem (Düzce) daha yaşanmıştı. Ders alınmadığı ortada…
***Evini kendisi yaptırmak isteyenlere kum, kireç, çimento, demir, kalas alımında vergi, KDV alınacak mı?
***İstanbul’da depremin yaratacağı molozlar nereye dökülecek?
***Hatay’da nüfus hareketleri aleyhimize işliyor. Halk için yeni düzenleme yapılıp onlara ticari avantaj sağlanacak mı?
[i] H 30.12.1298, 3, 24, Fon: Y.PRK. A.H
