Bu kafadaki insanlar Osmanlı döneminde de çok görülmüştür. Dizdar veya kale komutanı konumundaki kişileri ele alırsak, bazıları soygun ve talana yönelirken liyakatsiz bazı kişilerin de sadrazamlıklardan paşalıklara, nazırlıklardan mutasarrıflıklara kadar devletin çeşitli kademelerini ve makamlarını işgal ettiklerini söyleyebiliriz.
Dünün büyük imparatorluğu olan Osmanlı Devleti’nin yıkılışında etkin olan etkenlerden biri de rüşvet ve liyakatsizlik olmuştur. Devletin makamları özellikle Kanuni’den sonra satın alınır hale getirilmiştir. Bir örnek sunmak gerekirse:
BA Fekete (A) NŞT, N, 2573 (1007) 1598-1599[1]
Mektup 14x20
Divanî kırması
Saadetlû Sultanım Hazretlerine ber vech-i küstahî hediyyat-ı fakirane (Sultan’a pek de zengin işi olmayan aşağıdaki hediyeleri takdim ediyor)
Kılıç murassa (değerli taşlarla süslenmiş) kabze: Sikke-i hasene (altın para): 1000 adet
Halâ bunda teslim olunur. Bakisi eyaletimize karib (yakın) yerde eda olunur.
“Saadetlü ve izzetlü Sultanım Hazretlerinin hâkipay-i şeriflerine (ayağını bastığı toprak) maruz-u bendegi budur ki, Maraş veyahut Ruha Beylerbeyliği sadaka ve inayet buyrula ki, Sultanımın halis ve muhlis kulunuzuz. Baki ferman Sultanımındır.
Bende-i Kemter Mustafa
Mirliva-i Kara Hisar-ı Şarkî
Bu kadar yıkama yağlama, bu kadar hediye takdimi elbette boşuna olmaz. Bir karşılığı olacaktır. Bu durumda işin cılkının çıktığını eklememiz de uygun olacaktır…
Osmanlı Devleti’nin çöküşünde pek çok etken olmasına rağmen rüşvet de göz ardı edilmemelidir. Rüşvetin Osmanlı toplum yapısında yarattığı tahribat son derece önemlidir. Rüşvete kadar giden bir silsile içinde yaralama, cinayet, sahtekârlık gibi suçlar olacağı da inkâr edilemez.
“Padişah hizmetinde olalum deyü çok kişiler kadıya rüşvetler virüb yalvardılar: ‘Beni yaz’ didiler”[2]
I.Dünya Savaşı’nın Sarıkamış hadisesi, öngörüsü olmayan tedbirsiz komutanların ve damat olarak Hanedan’a katılmış 33 yaşında genelkurmay başkanı yapılmış liyakatsiz bir kişinin millete yaşattığı hüzün ve hezimetle hatırlanır.
Günümüzde gelinen nokta ise biraz daha farklıdır. Liyakat esas alınmış olsa da gözlem ve tahlilde kusurlar vardır. Bu kez de liyakat erozyonu yaşanmıştır. Bu da birçok kişinin haklarının gaspına veya kaybolmasına neden olmuştur.
Görsel ve yazılı basının organları, mağdur edilen birçok kurumun emekli mensuplarına kendi programlarında daha fazla yer verseler içinde bulunduğumuz kaosun çözümüne katkı olacak nice fikirlerin ortaya çıkmasını sağlayabilirler.
[1] Prof. Dr. Ahmet Mumcu, “Osmanlı Devleti’nde Rüşvet”, İnkılâp Yayınları, İstanbul-2005, s: 311
[2] Mehmet Nesri, Kitâb-. Cihannümâ-Nesrî Tarihi, (Yay: Faik Reşit Unat-Mehmet A. Köymen), c. I, 3. Bask. Türk Tarih Kurumu Yayınları Ankara 1995, s. 155)
