2011 yılında Suriye’de çıkan iç savaş nedeniyle ülkemize göç etmek zorunda kalan Suriyeli vatandaşların durumu giderek önem kazanmaya başladı. Bu konuda kamuoyunda çeşitli açıklanalar, çeşitli yorumlar gündeme geldi. Son günlerde ise Sn. Cumhurbaşkanı ile Sn. ana muhalefet partisi genel başkanı arasında memleketlerine gönderirim göndermem tartışması yaşanıyor.
Biz Türk milleti olarak son derece iyiliksever, son derece misafirperver insanlarız. Bu vatandaşların savaştan kaçarak bir yerlere sığınma, barınma ihtiyaçları olduğunu kabullenerek yurdumuza gelmelerine engel olamazdık. Ancak geldiğimiz noktada göçmen veya mülteci olan bu vatandaşlar, ülkemizde çeşitli yönlerden sorun oluşturmaya başladı. Sadece Suriye’den değil, Irak, İran, Afganistan gibi ülkelerden de yurdumuza gelen insanlar vardır. Göçmen ve mülteci anlamları farklıdır. Mülteci ülkesindeki zorunlu koşullardan (savaş, doğal afet gibi) dolayı ülkelerini terk etmek zorunda kalan kimseler için kullanılır. Göçmen ise hiçbir zorunlu koşul olmaksızın kendi istekleriyle ülke değiştiren vatandaşlara verilen addır.
İktidarla muhalefetin göndeririz göndermeyiz tartışmasına gelince, Sn. Cumhurbaşkanı bunları göndermeyeceğini, ana muhalefet partisi genel başkanı ise gerekli koşulların oluşturulmasıyla memleketlerine geri dönmek isteyeceklerini ve kendi istekleriyle dönebileceklerini ifade ediyorlar. Bunları göndermenin yolu Esat’la görüşmek barışmaktan geçtiği kesindir. Suriye’nin toprak bütünlüğünün sağlanması esas alınacağına göre hatta bizim sınır güvenliğimizin de sağlanması için Esat’la barışmak gereklidir.
Suriyeli, sorunu sadece Hatay’da yaşanmamakta yurdun neredeyse her vilayetinde dağılmış konumdadır. Bunlardan bazıları bayramlarda ülkelerine gidip bayram sonunda tekrar gelmektedir. Demek ki ülkemizde yaşamak kendi ülkelerinden daha cazip konumdadır. Bunlardan bazıları Türk vatandaşı olma hakkını aldılar ve oy kullanma hakkını elde ettiler. Suriyelilere verilen destekler konusunda kamuoyunda bilgi kirliliği mevcuttur ve neredeyse vatandaşların büyük çoğunluğu gerçekler dışında yorum yapmaktadırlar.
Bazı otoriteler ülkemizde bir göç bakanlığım kurulması konusunda görüş bildirmektedirler. Ancak söz konusu bakanlığın kurulması, ülkemiz açısından birtakım problemleri beraberinde getirecektir. Bakanlığın kurulması halinde sanki tüm dünyadan göçmemler kabul edeceğimiz ve onların ekonomik ve sosyal yardımların yapılabileceği izlenimini doğurabilir. Dolayısıyla önce kendi vatandaşlarımızın sorunlarını çözmek esas olmalıdır.
Yabancı konukların ülkemizde kalmak istemelerinin temel sebebi kendi ülkelerinde güvenliğin sağlanamaması nedeniyle rahat bir yaşam isteği olabilir. Euronews sitesinin haberine göre;
Türkiye’de resmi verilere göre 14 Nisan 2022 itibariyle 3 milyon 769 bin Suriyeli “geçici koruma” altında yaşıyor. Bu sayının daha yüksek olduğunu savunuluyor.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) desteğiyle yapılan “Suriyeliler Barometresi” verilerine göre "Suriye’ye kesinlikle dönmek istemiyorum" diyenlerin oranı 2017’de yüzde 17 iken bu oran 2020’de yüzde 78’e kadar yükseldi.
Türkiye’de 2023 seçimleri yaklaşırken yaşanan ekonomik kriz, resmi enflasyonun yüzde 60’ı aşması, TL’nin döviz karşısında değer kaybetmesi ve tüketici güven endeksinin giderek düşmesi ülkedeki Suriyelilerle ilgili tartışmaları alevleniyor.
Son olarak İçişleri Bakanı Süleyman Soylu Suriyelilerin Ramazan Bayramı için ülkelerine gitmelerine izin verilmeyeceğini açıkladı.
"Suriye’ye dönmem" diyenlerin oranı hızla arttı
UNHCR desteğiyle 2017, 2019 ve 2020 yıllarında yapılan üç ayrı araştırma Suriyelilerin gelecek perspektifine ışık tutuyor. Araştırmaya sırasıyla 887, bin 418 ve bin 362 kişi katıldı.
Bu kişilere “Genel olarak Suriye’ye dönmek konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi sizin tutumunuzu daha iyi açıklar?” sorusu yöneltildi. “Suriye’ye dönmeyi hiçbir şekilde düşünmüyorum.” diyenlerin oranı 2017’de yüzde 17 iken 2019’da yüzde 52’ye ve 2020’de yüzde 78’e yükseldi.
Kaynak: Suriyeliler Barometresi (Genel olarak Suriye’ye dönmek konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi sizin tutumunuzu daha iyi açıklar?)
Araştırmaya göre “Suriye’de savaş biter ve bizim istediğimiz şekilde bir yönetim oluşursa dönerim.” diyenlerin oranı ciddi biçimde azalıyor. Bu seçeneğe destek verenlerin oranı 2017’de yüzde 60 iken 2019’da yüzde 30’a ve 2020’de yüzde 16’ya kadar düştü.
Rapora göre “Suriyeliler gönüllü geri dönüş konusunu artık gündemlerinden çıkardı”. Araştırma Suriyelilerin bu yaklaşımını, pek çok diğer soru ile mesela statü tercihi ve vatandaşlık konusu ile de test etti ve benzer sonuçlara ulaştı.
Araştırmanın yapıldığı tarihte önümüzdeki 12 ay içinde Suriye’ye geri dönmeyi planlamayan bin 259 kişiye “Suriye’ye geri dönmeyi planlamamanızın (dönmek istememenizin) nedenlerini lütfen belirtiniz.” diye soruldu.
Katılımcılara birden fazla seçeneği işaretleme hakkı verildi. 2020 yılı araştırmasına göre katılımcıların yüzde 70’i “Güvenli bir yer olmadığı için” yanıtını verdi.
İkinci sırada ise yüzde 30 ile “Türkiye’de vatandaşlık almak istediğim için” cevabı geliyor. Dönmek istemeyenlerin yüzde 25’i “Savaş orada devam ettiği için” yanıtı verdi. Katılımcıların yüzde 20’si ise "Suriye’deki kötü ekonomik durumdan dolayı” ülkelerine dönmek istemiyor.
Kaynak: Suriyeliler Barometresi (Suriye’ye geri dönmeyi planlamamanızın -dönmek istememenizin- nedenlerini lütfen belirtiniz)
“Suriye’de bize ait olan bir şey kalmadığı için” diyenlerin oranı yüzde 18 olurken ülkesine dönmek istemeyenlerin yüzde 16’sı “başka bir ülkeye gitmek” istiyor. “Çocuklarıma daha iyi bir gelecek temin etmek için” diyenlerin oranı yüzde 12 çıkarken, “Türkiye’de yeni bir hayat kurduğumuz için” diyenler yüzde 11 oldu.
Dönmek istemeyenlerin yüzde 5’i “Türkiye’deki eğitim daha iyi olduğu için” derken yüzde 4’ü “Türkiye’de çalıştığı için” buna sebep gösterdi.
Kaynak: Suriyeliler Barometresi
Araştırma Türkiye’deki Suriyelilerin yarısının üçüncü bir ülkeye gitmek istediğini de ortaya çıkardı. “Türkiye ve Suriye dışında 3. bir ülkeye gitmeyi düşünüyor musunuz?” sorusuna katılımcıların yüzde 49’u “Fırsatım olursa giderim” dedi.
“Hiçbir şekilde gitmeyi düşünmem” diyenler ise yüzde 43 çıktı. Çoklu yanıta göre katılımcıların yüzde 9’u “T.C. vatandaşı olamazsam giderim” yanıtını verdi. “Orada bana yardımcı olacak bir yakınım olursa giderim” diyenlerin oranı ise yüzde 7.
Kaynak: Göç İdaresi
UNHCR’nin desteklediği “Suriyeliler Barometresi-Suriyelilerle Uyum İçinde Yaşamanın Çerçevesi” Prof. Dr. Murat Erdoğan tarafından gerçekleştirildi. Rapor Eylül 2021 tarihini taşıyor.
Ekonomist
