Dış ticaret açığı uzun yıllardan bu yanan ülkemizin en önemli sorunlarından biridir. Bir başka deyişle ithalatımızın ihracatımızdan çok olması olarak tanımlanabilir. Dış ticaret açığının kapatılması üretim kaynaklarının artmasına bağlıdır. Daha çok üretim yaparak daha çok ihracat gerçekleştirerek ülkeye döviz girdisi sağlamakla dış ticaret açığı kapatılabilir.
Ülkemizde yapılan üretimin yaklaşık yüzde elli oranında hammadde ve yarı mamul ihtiyacı yerli üretim olmadığından yurt dışından döviz ödenerek tedarik edilmektedir. Öncelikle ithal hammadde ve yarı mamullerin ülkemizde üretilmesi sağlanarak hem daha fazla üretim yapılması hem daha az paramızın yurt dışına gitmesi hem istihdam sağlanması hem devletin vergi gelirlerinin artması gibi olumlu gelişmeler sağlanmalıdır. Ancak bunun için öncelikle ithal ikame ürün üretimi için devlet tarafından verilen kredilerin tekrar gözden geçirilmesi verilen kredilerin doğru şekilde kullandırılması kontrol altına alınması gerekir.
İthal yoluyla tedarik edilen hammadde ve yarı mamul için ödenen döviz cinsi tutar kurların değerine göre artış veya azalış göstereceğinden üretici fiyatlarını etkileyerek enflasyona yansıması kaçınılmazdır. Döviz kurları yüksek olduğu zaman ödenen bedel de artacağından üretim maliyetlerini olumsuz yönde etkileyerek enflasyonun artmasına sebep olacaktır. Hâlbuki ithal ikame ürünlerin üretimi yerli yapıldığında üretim maliyetleri düşeceğinden enflasyonun yükselmesi de kendiliğinden önlenecektir.
Yukarıda bahsettiğim gibi dış ticaret açığı sadece bu iktidar döneminde değil çok uzun yıllardan bu yana süregelen bir ekonomik göstergedir. Aşağıda son on yılın ihracat ve ithalat rakamlarını,1996 yılından bugüne kadar dış ticaret açığını, son on yılın ihracatın ithalatı karşılama oranını grafik olarak incelemeye çalıştım:
Türkiye İstatistik Kurumu ile Ticaret Bakanlığı iş birliğiyle genel ticaret sistemi kapsamında üretilen geçici dış ticaret verilerine göre; ihracat 2023 yılı Nisan ayında, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 17,1 azalarak 19 milyar 331 milyon dolar, ithalat yüzde 4,8 azalarak 28 milyar 69 milyon dolar olarak gerçekleşti. Nisan ayında dış ticaret açığı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 42,1 artarak 6 milyar 147 milyon dolardan, 8 milyar 738 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2022 Nisan ayında yüzde 79,1 iken, 2023 Nisan ayında yüzde 68,9'a geriledi
Genel ticaret sistemine göre ihracat 2023 yılı Ocak-Nisan döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,0 azalarak 80 milyar 869 milyon dolar, ithalat yüzde 7,1 artarak 124 milyar 313 milyon dolar olarak gerçekleşti.
Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç ihracat, 2023 Nisan ayında yüzde 17,2 azalarak 21 milyar 807 milyon dolardan, 18 milyar 50 milyon dolara geriledi.
Nisan ayında enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç ithalat yüzde 3,0 artarak 21 milyar 219 milyon dolardan, 21 milyar 865 milyon dolara yükseldi.
Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç dış ticaret açığı Nisan ayında 3 milyar 815 milyon dolar olarak gerçekleşti. Dış ticaret hacmi yüzde 7,2 azalarak 39 milyar 914 milyon dolar olarak gerçekleşti. Söz konusu ayda enerji ve altın hariç ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 82,6 oldu.
Nisan ayında dış ticaret açığı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 42,1 artarak 6 milyar 147 milyon dolardan, 8 milyar 738 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2022 Nisan ayında yüzde 79,1 iken, 2023 Nisan ayında yüzde 68,9'a geriledi.
Ocak-Nisan döneminde dış ticaret açığı yüzde 32,9 artarak 32 milyar 684 milyon dolardan, 43 milyar 444 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2022 Ocak-Nisan döneminde yüzde 71,8 iken, 2023 yılının aynı döneminde yüzde 65,1'e geriledi.
Geniş ekonomik gruplar sınıflamasına göre ithalatta, 2023 Nisan ayında ara mallarının payı yüzde 73,2, sermaye mallarının payı yüzde 13,9 ve tüketim mallarının payı yüzde 12,9 oldu.
İthalatta, 2023 Ocak-Nisan döneminde ara mallarının payı yüzde 76,0, sermaye mallarının payı yüzde 12,8 ve tüketim mallarının payı yüzde 11,1 oldu.
Ocak-Nisan döneminde ihracatta ilk sırayı Almanya aldı. Almanya'ya yapılan ihracat 7 milyar 115 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 4 milyar 751 milyon dolar ile ABD, 4 milyar 177 milyon dolar ile İtalya, 3 milyar 943 milyon dolar ile Rusya Federasyonu ve 3 milyar 878 milyon dolar ile Birleşik Krallık takip etti. İlk 5 ülkeye yapılan ihracat, toplam ihracatın yüzde 29,5'ini oluşturdu.
Ocak-Nisan döneminde ithalatta ilk sırayı Rusya Federasyonu aldı. Rusya Federasyonu'ndan yapılan ithalat 17 milyar 253 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 14 milyar 136 milyon dolar ile Çin, 9 milyar 482 milyon dolar ile İsviçre, 8 milyar 757 milyon dolar ile Almanya, 4 milyar 821 milyon dolar ile ABD izledi. İlk 5 ülkeden yapılan ithalat, toplam ithalatın yüzde 43,8'ini oluşturdu.
Özel ticaret sistemine göre ihracat, 2023 yılı Ocak-Nisan döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 6,1 azalarak 73 milyar 829 milyon dolar, ithalat yüzde 4,6 artarak 116 milyar 948 milyon dolar olarak gerçekleşti.
Ocak-Nisan döneminde dış ticaret açığı yüzde 30,2 artarak 33 milyar 127 milyon dolardan, 43 milyar 120 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2022 Ocak-Nisan döneminde yüzde 70,4 iken, 2023 yılının aynı döneminde yüzde 63,1'e geriledi.
Kaynak: TÜİK
