Dış ticaret açığı bir ülkede ithalatın ihracatından fazla olması durumunda ortaya çıkar. Cari açık ise bu hesaba hizmetlerin de eklenmesiyle elde edilir. Dış ticaret açığı sadece bu iktidar döneminde değil, uzun yıllardan bu yana ülkemizin çözüm bekleyen en temel sorunlarının başında gelmektedir.
Dış ticaret açığının kapanması için dışa bağımlılıktan kurtulmak, üretim kaynaklarını en verimli şekilde kullanmak suretiyle mümkündür. Hükümetin uygulamaya koymaya çalıştığı üretim odaklı ekonomik büyüme, ihracatın arttırılması, üretim firmalarına ucuz kredi vererek üretimin teşvik edilmesi hedefi son derece doğrudur ve alkışlamak gerekir. Ancak gidilen yolun yanlış olduğu, yeni ekonomi yönetiminin aldığı kararlarla anlaşılmıştır.
Dışa bağımlılık dış ticaret açığının devam etmesinde en büyük engeldir. Ülke olarak enerji, akaryakıt, doğalgaz gibi temel ihtiyaçlarımızı ithal yoluyla karşılıyoruz ve bunlar için dövizle ödeme yapıyoruz. Ayrıca ülkemizde yapılan üretimin ara mal ve hammaddesinin yaklaşık yüzde ellisi yurt dışından tedarik edilmektedir. İşte bunlara ödenen paralar döviz kurları yükseldikçe çoğalmakta hem dış ticaret açığı devam etmekte hem de enflasyonun yükselmesine sebep olmaktadır. Yukarıda bahsettiğim gibi ithal ikame ürün üretmedikten sonra dış ticaret açığımız devam edecektir. Hükümet bu tür üretim yapan işletmelere verdiği kredilerin doğru alanda kullanımı sağlanmalı, bunların denetimi sürekli yapılmalıdır.
Yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi ithalatımız sürekli ihracatımızdan yüksek seyretmektedir. Dolayısıyla başta ithal ikame ürünler olmak üzere katma değeri yüksek, uluslararası pazarlarda talep gören yükte hafif pahada ağır mallar üretmek zorundayız.
Türkiye İstatistik Kurumu ile Ticaret Bakanlığı iş birliğiyle genel ticaret sistemi kapsamında üretilen geçici dış ticaret verilerine göre; ihracat 2023 yılı mayıs ayında, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 14,4 artarak 21 milyar 659 milyon dolar, ithalat yüzde 15,5 artarak 34 milyar 186 milyon dolar olarak gerçekleşti.
Genel ticaret sistemine göre ihracat 2023 yılı Ocak-Mayıs döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 0,1 artarak 102 milyar 476 milyon dolar, ithalat yüzde 8,8 artarak 158 milyar 498 milyon dolar olarak gerçekleşti.
Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç ihracat, 2023 Mayıs ayında yüzde 15,6 artarak 17 milyar 434 milyon dolardan, 20 milyar 162 milyon dolara yükseldi.
Mayıs ayında enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç ithalat yüzde 22,6 artarak 21 milyar 263 milyon dolardan, 26 milyar 60 milyon dolara yükseldi.
Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç dış ticaret açığı mayıs ayında 5 milyar 898 milyon dolar olarak gerçekleşti. Dış ticaret hacmi yüzde 19,4 artarak 46 milyar 222 milyon dolar olarak gerçekleşti. Söz konusu ayda enerji ve altın hariç ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 77,4 oldu.
Mayıs ayında dış ticaret açığı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 17,6 artarak 10 milyar 657 milyon dolardan, 12 milyar 527 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2022 Mayıs ayında yüzde 64,0 iken, 2023 Mayıs ayında yüzde 63,4'e geriledi.
Ocak-Mayıs döneminde dış ticaret açığı yüzde 29,3 artarak 43 milyar 341 milyon dolardan, 56 milyar 22 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2022 Ocak-Mayıs döneminde yüzde 70,2 iken, 2023 yılının aynı döneminde yüzde 64,7'ye geriledi.
Ekonomik faaliyetlere göre ihracatta, 2023 Mayıs ayında imalat sanayinin payı yüzde 95,1, tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörünün payı yüzde 2,8, madencilik ve taş ocakçılığı sektörünün payı yüzde 1,6 oldu.
Ocak-Mayıs döneminde ekonomik faaliyetlere göre ihracatta imalat sanayinin payı yüzde 94,6, tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörünün payı yüzde 3,4, madencilik ve taş ocakçılığı sektörünün payı yüzde 1,5 oldu.
Geniş ekonomik gruplar sınıflamasına göre ithalatta, 2023 Mayıs ayında ara mallarının payı yüzde 74,0, sermaye mallarının payı yüzde 13,9 ve tüketim mallarının payı yüzde 12,0 oldu.
İthalatta, 2023 Ocak-Mayıs döneminde ara mallarının payı yüzde 75,6, sermaye mallarının payı yüzde 13,0 ve tüketim mallarının payı yüzde 11,3 oldu.
Mayıs ayında ihracatta ilk sırayı Almanya aldı. Almanya'ya yapılan ihracat 1 milyar 811 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 1 milyar 306 milyon dolar ile ABD, 1 milyar 56 milyon dolar ile Birleşik Krallık, 1 milyar 11 milyon dolar ile Irak, 1 milyar 4 milyon dolar ile İtalya takip etti. İlk 5 ülkeye yapılan ihracat, toplam ihracatın yüzde 28,6'sını oluşturdu.
Ocak-Mayıs döneminde ihracatta ilk sırayı Almanya aldı. Almanya'ya yapılan ihracat 8 milyar 924 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 6 milyar 58 milyon dolar ile ABD, 5 milyar 152 milyon dolar ile İtalya, 4 milyar 934 milyon dolar ile Birleşik Krallık ve 4 milyar 858 milyon dolar ile Rusya Federasyonu takip etti. İlk 5 ülkeye yapılan ihracat, toplam ihracatın yüzde 29,2'sini oluşturdu.
İthalatta Rusya Federasyonu ilk sırayı aldı. Mayıs ayında Rusya Federasyonu'ndan yapılan ithalat 4 milyar 569 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 4 milyar 347 milyon dolar ile Çin, 2 milyar 671 milyon dolar ile Almanya, 1 milyar 809 milyon dolar ile BAE, 1 milyar 633 milyon dolar ile ABD izledi. İlk 5 ülkeden yapılan ithalat, toplam ithalatın yüzde 44,0'ını oluşturdu.
Ocak-Mayıs döneminde ithalatta ilk sırayı Rusya Federasyonu aldı. Rusya Federasyonu'ndan yapılan ithalat 21 milyar 822 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 18 milyar 483 milyon dolar ile Çin, 11 milyar 428 milyon dolar ile Almanya, 10 milyar 478 milyon dolar ile İsviçre, 6 milyar 454 milyon dolar ile ABD izledi. İlk 5 ülkeden yapılan ithalat, toplam ithalatın yüzde 43,3'ünü oluşturdu.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre; 2023 Mayıs ayında bir önceki aya göre ihracat yüzde 1,3, ithalat yüzde 9,0 arttı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise; 2023 yılı mayıs ayında bir önceki yılın aynı ayına göre ihracat yüzde 0,4, ithalat yüzde 5,8 arttı.
Teknoloji yoğunluğuna göre dış ticaret verileri, ISIC Rev.4 sınıflaması içinde yer alan imalat sanayi ürünlerini kapsamaktadır. Mayıs ayında ISIC Rev.4'e göre imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı yüzde 95,1'dir. Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı yüzde 3,7'dir. Ocak-Mayıs döneminde ISIC Rev.4'e göre imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı yüzde 94,6'dır. Ocak-Mayıs döneminde yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı yüzde 3,7'dir.
Mayıs ayında imalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı yüzde 82,2'dir. Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ithalatı içindeki payı yüzde 9,6'dır. Ocak-Mayıs döneminde imalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı yüzde 78,4'tür. Ocak-Mayıs döneminde yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ithalatı içindeki payı yüzde 10,2'dir.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
