Enflasyonun birçok çeşidi mevcuttur ve tüm bu çeşitler TÜİK tarafından belirli dönemlerde kamuoyu ile paylaşılmaktadır. Doğal olarak bizleri vatandaş olarak en çok ilgilendiren tüketici fiyat endeksi olduğundan diğer enflasyon çeşitlerine çoğunlukla ilgi göstermeyebiliriz ama hepimizin bilmesi gereken diğer endeksleri de unutmamamız gerekir. Bunlardan en önemlileri Yİ-ÜFE, TÜFE, YD-ÜFE sayılabilir.
Yurt dışı üretici fiyat endeksi; belirli bir dönem içinde yurt dışına satılmak üzere üretimi yapılan ürünlerde yaşanan fiyat değişikliğidir. Yani ihracat için üretilen ürünlerde yaşanan fiyat hareketleri olarak tanımlanabilir.
İhracat, bir ülkenin ekonomik anlamda büyümesi, gelişmesi için olmazsa olmaz faktörlerin başında gelir. İhracat yüksek rakamlara ulaşmış ise o ülkede üretim var demektir, işsizlik azalmakta demektir, devletin vergi gelirleri artıyor demektir, ülkeniz döviz rezervleri artıyor gibi birçok olumlu ekonomik gelişmeler oluyor demektir. Ülkemizde ihracat rakamları yüksek seviyededir ama ithalatımız maalesef ihracatın üstündedir. Bunun yegâne sebebi zorunlu olarak dışarıdan tedarik ettiğimiz akaryakıt, enerji, doğalgaz gibi temel tüketim ürünlerine yaptığımız döviz ödemeleridir.
İhracatın gelişebilmesi için öncelikle üretim kaynaklarının doğru ve verimli şekilde kullanılması gerekir. Günümüzde yapılan üretimin ara mal ve hammaddesinin yaklaşık yüzde ellisi yırt dışından ithal yoluyla gelmektedir. Doğal olarak söz konusu aramalı ve hammaddeye döviz ödemek zorundayız. Kurlar yüksek olunca da ödediğimiz para da yüksek olacağından ödenen bedel üretim maliyetine yansıyacaktır ve bu da enflasyon demektir. Dolayısıyla ülke olarak ithal ikame ürünleri kendimiz üretmek zorundayız ve ayrıca katma değeri yüksek, teknolojik ürünlere önem vermek zorundayız.
Yukarıdaki grafikte görüldüğü üzere yılbaşından itibaren YD-ÜFE oranı düşme eğilimine girmiş ama maalesef baz etkisiyle olduğu kesin. Haziran ayında ise yükselişe geçmiş gözüküyor. Yükselen kurlar nedeniyle önümüzdeki süreçte de artacağını tahmin etmek zor değildir.
İhracat yapan işletmeler için döviz kurlarının yükselmesi olumlu gelişmedir. Kısa bir süre önce bildiğiniz gibi kurlar uzun süre 19-19.50 seviyelerini korumuştu. Ancak ihracatçı işletmelerin tedarik sorunu devam ettiğinden kendi bütçelerinden olumsuzlukları gidermeye çalışmaktaydılar. Yani her geçen gün yükselen hammadde ve yan mamul fiyatları karşısında giderler sürekli artarken satış gelirleri sabit kalınca farkları kendi bünyelerinden karşılamaktaydılar. Seçimlerden sonra işbaşına gelen ekonomi yönetimi düşük faiz politikasından vazgeçerek rasyonel (akılcı) politikaya geçince, politika faizi de yeterli seviyede arttırılmadığından döviz kurları yükselme eğilimine girdi ve bu da ihracat yapan işletmeleri memnun etmiştir.
2023 yılı haziran ayına ilişkin YD-ÜFE oranları TÜİK tarafından açıklandı.
Buna göre, haziranda YD-ÜFE aylık yüzde 15,62, geçen yılın aralık ayına göre yüzde 26,29, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 39,92 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 61,58 arttı.
Sanayinin iki sektörünün yıllık değişimlerine bakıldığında, madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 33,47, imalatta yüzde 40,03 artış görüldü.
Ana sanayi gruplarının yıllık değişimleri dikkate alındığında, ara malında yüzde 37,1, dayanıklı tüketim malında yüzde 45,02, dayanıksız tüketim malında yüzde 45,04 ve sermaye malında yüzde 48,82 artış gerçekleşirken enerjide yüzde 12,17 azalış kaydedildi.
Sanayinin iki sektörünün aylık değişimleri ise madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 13,7, imalatta yüzde 15,65 artış şeklinde hesaplandı.
Ana sanayi gruplarının aylık değişimleri, ara malında yüzde 14,72, dayanıklı tüketim malında yüzde 13,33, dayanıksız tüketim malında yüzde 14,46, enerjide yüzde 27,15, sermaye malında yüzde 16,11 yükseliş olarak gerçekleşti.
Yıllık YD-ÜFE'ye göre 5 alt sektör daha düşük, 20 alt sektör daha yüksek değişim gösterdi.
YD-ÜFE'ye göre azalış gösteren tek alt sektör yüzde 12,17 ile kok ve rafine petrol ürünleri oldu. Buna karşılık bilgisayarlar ile elektronik ve optik ürünler yüzde 60,62, bilgi yönetim sistemi makine ve ekipmanları yüzde 59,14, içecekler yüzde 59,14 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.
Aylık YD-ÜFE'ye göre 20 alt sektör daha düşük, 5 alt sektör daha yüksek değişim gösterdi.
Aylık bazda bakıldığında, ağaç ve mantar ürünleri (mobilya hariç) yüzde 10,94, diğer mamul eşyalar yüzde 11,26, basım ve kayıt hizmetleri yüzde 11,51 ile endekslerin en az arttığı alt sektörler olarak hesaplandı. Buna karşılık kok ve rafine petrol ürünleri yüzde 27,15, bilgisayarlar ile elektronik ve optik ürünler yüzde 20,41, diğer ulaşım araçları yüzde 17,23 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler olarak kayıtlara geçti.
İthal ikame ürün üreten işletmelere gerekli destekler sağlanmaktadır. Ancak kredilerin amacına uygun kullanılıp kullanılmadığı denetim altına alınmalıdır.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
