Bir tarım ülkesinde yaşadığımız halde tarım ürünleri enflasyon oranı sürekli yükselme eğiliminde seyrediyor. Tarım enflasyonu, her ay TÜİK tarafından kamuoyu ile paylaşılan TÜFE oranlarının devamlı üzerinde kalıyor.
Tarım enflasyonunun yüksek olması beraberinde gıda ürünlerinin yükselmesine yani gıda enflasyonunun da artmasına sebep olmaktadır. Bu bağlamda demek oluyor ki sıkı ve sürdürülebilir bir tarım politikamız maalesef yok. Üreticilerimiz kendi başlarına verdikleri kararlarla ekip dikmeye çalışıyor ve sonuçta da hem tüketici hem üretici beklediğini alamıyor.
Tarım enflasyonunun yüksek çıkması yaşadığımız yüksek enflasyon döneminde tarım üreticilerinin olmazsa olmaz ihtiyaçlarının (tohum, fide, mazot, zirai ilaç, gübre, işçilik maliyetleri vd.) son bir yılda iki veya üç kat artmasından kaynaklanmaktadır. Devlet tarafından verilen çiftçi destekleri bütçe elverdiği ölçüde yapılmaktadır ama tekrar gözden geçirilmesi elzemdir.
Tarım üreticiliği ve hayvancılık diğer mesleklerden farklıdır. Gece gündüz demeden çoluk çocuk tüm aile çalışmak zorundadır. Dolayısıyla bu kadar yapılan fedakârlık sonucunda alınan verim maalesef yetersiz kalmakta hem maddi hem manevi olarak üreticilerimiz çalışmalarının karşılığını alamamaktadır. Günümüzde bazı üreticilerimiz maddi olarak kendilerini kurtarmadığı gerekçesiyle ekim alanlarını boş bırakmaktadır. Başta bakliyat olmak üzere ithal etmek zorunda kaldığımız ürünleri kendimiz üretmek varken ekim alanlarının boş kalması son derece düşündürücüdür ve acil önlem alınması gerekir. Önlemlerin en başında ise çiftçiden alınan ÖTV ve KDV’nin kaldırılması olabilir.
Bir başka konu da ekim alanlarımızın yerine AVM, site, sanayi bölgesi yaparak tarımı desteklemek yerine engel olmaktır. Çünkü toprak bir fabrikadır. Yılda birkaç kez tarım ürünleri hasadı yapılabilir. Gayrimenkuller daha kıraç daha dağlık bölgelere yapılmalıdır.
Yukarıda bahsetmeye çalıştığım gibi sıkı ve sürdürülebilir bir tarım politikasına acil olarak ihtiyacımız bulunmaktadır. Aşağıdaki şekilde uygulama yapılabilir.
*Öncelikle yerel yönetimler vasıtasıyla ekim alanlarının tespiti
*Ülkemizin bölge bölge ekilebilecek ürün haritası çıkarılması
*Ürün haritasına bağlı olarak nerede ne üretilecek ne miktarda üretileceğine karar verilmesi
*Ülkemizin yerli tüketim ve ihracat miktarlarının belirlenerek tespiti yapılan bölgelerde hangi ürün hangi miktarda ekim yapılması için çiftçilere destek verilmesi. Bu destekler
-Öncelikle işçilik giderleri için belirli miktar nakit
-Yukarıda saydığım ihtiyaçların devlet tarafından verilmesi
-Tarım üreticilerine belirli bir fiyattan satın alma garantisi verilmesi şeklinde olabilir.
Burada serbest piyasa ekonomisi gereği” isteyen tarlasına istediğini ekebilir “tezi ortaya atılabilir. Ancak devlet sadece kendi önerilerine uygun projelere destek vereceği için öneriler geçerli olacaktır.
Günümüzde çiftçilerimiz kendi başlarına tahminler yaparak üretim yapmaya çalışmaktadır. Örneğin bu yıl soğan yüksek gelir getirdi ise ertesi yıl her üretici soğan ekmeye yönelmekte bu da üretim fazlasından dolayı arz ve talep kanununa göre fiyatlar düşmektedir ve çiftçi umduğunu bulamamaktadır.
Yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi tarım üretici enflasyonu ocaktan mayısa kadar düşerken haziranda yükselmeye başlamıştır. Ocak haziran düşme eğilimi ise baz etkisiyle gerçekleşmiştir. Yani fiyat artışları devam etmiştir ve mayısta baz etkisi bittiği için yükselme eğilimine girmiştir. Önümüzdeki süreçte ise son yapılan vergi ve zamlarla birlikte fiyat artışları hissedilir derecede yaşanacağı için tarım üretici enflasyonu da yüksek çıkacaktır. Yani gıda ürünlerinde ucuzlama beklentisi hayalden öte gidemeyecek hatta yükselişler söz konusu olacaktır.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2023 Haziran’a ilişkin Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksini açıkladı.
Buna göre Tarım-ÜFE'de, 2023 yılı haziran ayında bir önceki aya göre yüzde 4,04 artış, bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 25,09 artış, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 57,93 artış ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 110,72 artış gerçekleşti.
Sektörlerde bir önceki aya göre, tarım ve avcılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde yüzde 3,70 artış, ormancılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde yüzde 8,90 artış ve balık ve diğer balıkçılık ürünlerinde yüzde 13,23 artış gerçekleşti.
Ana gruplarda bir önceki aya göre canlı hayvanlar ve hayvansal ürünlerde yüzde 2,54 artış, çok yıllık bitkisel ürünlerde yüzde 3,27 artış ve tek yıllık bitkisel ürünlerde yüzde 4,75 artış gerçekleşti.
Yıllık artışın düşük olduğu alt gruplar sırasıyla, yüzde 2,10 ile lifli bitkiler ve yüzde 22,51 ile tahıllar (pirinç hariç), baklagiller ve yağlı tohumlar oldu.
Buna karşılık, yıllık artışın yüksek olduğu alt gruplar ise sırasıyla, yüzde 118,96 ile canlı kümes hayvanları ve yumurtalar ve yüzde 93,66 ile sebze ve kavun-karpuz, kök ve yumrular oldu.
Bir önceki aya göre azalış gösteren alt gruplar sırasıyla, yüzde 15,42 ile diğer ağaç ve çalı meyveleri ile sert kabuklu meyveler ve yüzde 2,64 ile yağlı meyveler oldu.
Buna karşılık, aylık artışın yüksek olduğu alt gruplar ise yüzde 6,05 ile yumuşak çekirdekli meyveler ve sert çekirdekli meyveler ve yüzde 5,70 ile sebze ve kavun-karpuz, kök ve yumrular oldu.
Sonuç olarak yüksek enflasyon sadece tarım ürünlerinde değil genel olarak devam edecektir.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
