Dış ticaret açığı, bir ülkenin ithalatının ihracatından fazla olmasından dolayı ortaya çıkar. Başka bir ifade ile üretim yetersizliği veya üretmeden tüketen ülkelerin en büyük problemlerinden biridir. Çünkü ihracat ithalatı geçmediği süre zarfında ülkede döviz rezervleri yeterli seviyede olmaz ve ekonomik dengelerin sağlanması zorlaşır.
Ülkemizde dış ticaret açığı uzun yıllardan bu yana süregelmektedir. Dışa bağımlı olduğumuz ve temel ihtiyaçlarımızdan olan akaryakıt, enerji, doğalgaz gibi ürünleri zorunlu olarak ithalat yoluyla tedarik etmekteyiz ve dış ticaret açığı vermemizin en büyük sebebi de bu ürünlere ödediğimiz döviz bazlı bedeldir. Ülke olarak biz petrol kaynaklarına sahip olmadığımıza göre dış ticaret açığını minimuma indirebilmek hatta dış ticaret fazlasına dönüşebilmek için üretim kaynaklarını en verimli şekilde kullanmalı, uluslararası piyasalarda rekabet gücü yüksek ürünlerin üretimine önem vermeli, ithal ikame ürünlerin ülkemizde yapımını becermeliyiz. Günümüzde dış ticaret açığı vermemizin temel nedenlerinden birisi de yaptığımız üretimde kullanılan ara mal ve hammaddelerin yüzde elliden fazlasını yurt dışından ithal yoluyla tedarik edilmesidir. Çünkü döviz bazlı ödeme yaptığımızdan ödediğimiz bedel döviz kurları yükseldikçe artmakta, doğal olarak artan maliyetler üretime yansıtılmakta bu da enflasyon olarak karşımıza çıkmaktadır.
Hükümetin uygulamaya koymak istediği ve Türkiye modeli olarak adlandırılan ekonomi sistemi son derece doğrudur ve herkes tarafından desteklenmelidir. Çünkü modelde üretim odaklı ekonomik büyüme, dış ticaret açığını kapanması hatta cari fazla verilmesi hedeflenmektedir. Yani kısaca üretimin özendirilmesi, yabancı yatırımcıların ülkemize gelmesi temel prensiptir ve son derece doğrudur. Çünkü üretim artınca ihracat rakamları yükselecek, uluslararası rekabet gücü ortaya çıkacak, ülkede işsizlik azalacak, döviz girdisi çoğalacak ve T.C. Merkez Bankası rezervleri artacaktır. Merkez Bankası rezervleri yeterli seviyeye gelince ise diğer bankalar aracılığıyla gerekli görüldüğü durumlarda piyasaya döviz sürülerek kurların kontrol altına alınması kolaylaşacaktır. Ülkemizde döviz kurları ile enflasyon birlikte yürüdüğünden dolayı enflasyon da kontrol altına alınmış olacaktır.
İşte yukarıda belirtmeye çalıştığım gibi dış ticaret açığının minimuma indirilmesi hatta dış ticaret fazlası verilmesi üretime bağlıdır. Dolayısıyla ülkede üretimi destekleyen her türlü girişim alkışlanmalıdır. Öncelikle verilen üretim kredilerinin doğru kaynaklarda kullanımı sağlanmalı, bu konuda yapılan denetimlerin daha sık periyotlarda yapılması elzemdir.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) haziran ayına ilişkin dış ticaret verilerini açıkladı.
Buna göre ihracat ihracat 2023 yılı haziran ayında, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 10,5 azalarak 20 milyar 904 milyon dolar, ithalat ise yüzde 17,5 azalarak 26 milyar 64 milyon dolar olarak gerçekleşti.
2023 yılı Ocak-Haziran döneminde ihracat bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 1,9 azalarak 123 milyar 341 milyon dolar, ithalat yüzde 4,1 artarak 184 milyar 576 milyon dolar olarak açıklandı.
Aylara göre dış ticaret, Haziran 2023:
Böylece Ocak-Haziran döneminde dış ticaret açığı yüzde 18,7 artarak 51 milyar 577 milyon dolardan, 61 milyar 235 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2022 Ocak-Haziran döneminde yüzde 70,9 iken, 2023 yılının aynı döneminde yüzde 66,8'e geriledi.
Haziran ayında ihracatta ilk sırayı Almanya aldı. Almanya'ya yapılan ihracat 1 milyar 784 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 1 milyar 331 milyon dolar ile ABD, 1 milyar 65 milyon dolar ile Birleşik Krallık, 1 milyar 12 milyon dolar ile İtalya, 986 milyon dolar ile Irak takip etti.
Benzer şekilde Ocak-Haziran döneminde ihracatta ilk sırayı Almanya aldı. Almanya'ya yapılan ihracat 10 milyar 707 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 7 milyar 387 milyon dolar ile ABD, 6 milyar 163 milyon dolar ile İtalya, 5 milyar 997 milyon dolar ile Birleşik Krallık ve 5 milyar 815 milyon dolar ile Rusya Federasyonu takip etti.
İthalatta Çin ilk sırayı aldı. Haziran ayında Çin'den yapılan ithalat 3 milyar 756 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 2 milyar 912 milyon dolar ile Rusya Federasyonu, 2 milyar 11 milyon dolar ile Almanya, 1 milyar 313 milyon dolar ile İsviçre, 1 milyar 121 milyon dolar ile İtalya izledi.
Ocak-Haziran döneminde ithalatta ilk sırayı Rusya Federasyonu aldı. Rusya Federasyonu'ndan yapılan ithalat 24 milyar 734 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 22 milyar 238 milyon dolar ile Çin, 13 milyar 439 milyon dolar ile Almanya, 11 milyar 791 milyon dolar ile İsviçre, 7 milyar 574 milyon dolar ile ABD izledi.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
