Üretici enflasyonu yani üretim elemanlarının fiyat hareketi son tüketiciye yansıması açısından önemlidir. Çünkü ülkede üretilen ürünlerin hammadde ve yarı mamullerine gelen zamlar ürünlerin üretim maliyetine zorunlu olarak yansıtılacak ve son tüketici aşamasına gelinceye kadar fiyatları etkileyecektir. Bu bağlamda üretim faktörlerinin bir araya getirilerek yani maliyetlerin toplamı olarak hesaplanacak maliyetler enflasyon açısından da önemli bir veridir.
Üretim yapmak diğer ticari işletmeler gibi kolay değildir ve birçok değişkenlerin ne zaman oluşacağı, maliyetler konusunda öngörülerin netlik kazanması, yapılacak üretimin hammadde ve yarı mamullerinin tedarik edilmesi, makine ve teçhizat yatırımı, gerekli işgücünün elde edilmesi gibi bir takım zor ve teknik işlemler zinciridir. En başta üretim faktörlerinin bir araya getirilmesi en önemli aşamalardan biridir.
Ülkemizde yapılan üretimin hammadde ve yarı mamullerinin yüzde elliden fazlası yurt dışından tedarik edilmekte ve doğal olarak döviz ödenmektedir. Önemli olan işte yurt dışından tedarik ettiğimiz ürünleri kendimiz üretecek duruma gelmek, katma değeri yüksek, teknoloji ile uyumlu ürünler üreterek global pazarda söz sahibi olabilmektir.
Üretim enflasyonuna gelince faktörlerin her biri için fiyat hareketleri söz konusu olabilir. İnsan kaynaklarının maliyeti, fabrika kirası, kutu ve ambalaj giderleri, nakliye masrafları vd. bunların hepsinin maliyetleri belirli dönemlerde değişkenlik gösterebilir. Dolayısıyla maliyet muhasebesi üretim işletmelerinin en değerli ve en olmazsa olmaz departmanlarından biridir.
Üretim işletmelerinin en önemli birimlerinden biri de satış departmanıdır. Çünkü belirli zaman periyotlarında yapılan bütçeleme faaliyetlerinin tümü satış bütçesine endekslidir. Tahmin edilen satış hacmine göre ne kadar birim üretileceği, yapılacak üretim için hammadde ve yarı mamul miktarı, kullanılacak kutu ve ambalaj durumu, işçilik giderleri, satın alınması gereken makine ve teçhizat vd. bütün bunların hepsi satış bütçesine göre değişkenlik gösterebilir. Tüm bu işlemlerin maliyeti ise hiç hatasız yapılarak işletmenin sağlıklı bir şekilde büyümesine katkı sağlayacaktır.
Temmuz ayında birbiri ardına gelen zamlardan dolayı üretici enflasyonu da yükseliş eğilimine girdi. Özellikle akaryakıt fiyatlarının yaklaşık %90 oranında artması en çok üretim işletmelerini etkileyecek, iğneden ipliğe tüm sanayi ürünlerinin fiyatları artacaktır. Önümüzdeki süreçte de sanayide fiyat artışları görülebilir.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2023 Temmuz ayına ilişkin Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksini (Yİ-ÜFE) açıkladı. Buna göre
Bir önceki aya göre %8.23
Bir önceki yılın aralık ayına göre %24.27
Bir önceki yılın aynı ayına göre %44,50
12 aylık ortalamalara göre %78,51 oranında arttı.
Bir devlet kurumu olan TÜİK’e güvenmek hesaplarımızda bu kurumun verilerini dikkate almak durumundayız. Ancak açıklanan bilgilerin gerçekle ilgisi olmadığı açıktır. Çünkü genel olarak gelen zamlar verilen oranların en az iki katı kadardır.
Enflasyon oranları baz etkisi nedeniyle ocak ayından haziran ayına kadar düşme eğilimine girmişti. Ancak baz etkisi, bedava verilen gaz etkisi sona erdiği için temmuz ayında yükselişe geçti. Zaten temmuz ayında birbiri ardına gelen zamlar enflasyonun yüksek çıkacağının habercisiydi.
Yİ-ÜFE haziranda yıllık bazda 40,42 olarak gerçekleşmişti. Böylece yıllık üretici enflasyonu Ekim 2022’den sonra ilk kez yükseliş eğilimi göstermiş oldu.
Sanayinin dört sektörünün yıllık değişimleri; madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 57,51 artış, imalatta yüzde 50,81 artış, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında yüzde 17,56 azalış ve su temininde yüzde 62,64 artış olarak gerçekleşti.
Ana sanayi gruplarının yıllık değişimleri; ara malında yüzde 45,52, dayanıklı tüketim malında yüzde 54,85, dayanıksız tüketim malında yüzde 63,35, enerjide yüzde 3,82 ve sermaye malında yüzde 63,29 artış olarak gerçekleşti.
Yıllık azalış gösteren tek alt sektör yüzde 17,56 ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme oldu. Buna karşılık diğer madencilik ve taş ocakçılığı ürünleri yüzde 89,56, temel eczacılık ürünleri ve müstahzarları yüzde 80,63, içecekler yüzde 77,29 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.
Yİ-ÜFE YILLIK DEĞİŞİM ORANLARI-%-TEMMUZ 2023
Aylık azalış gösteren tek alt sektör yüzde 5,05 ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme oldu. Buna karşılık kok ve rafine petrol ürünleri yüzde 20,24, ham petrol ve doğal gaz yüzde 16,19, metal cevherleri yüzde 12,69 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.
Yİ-ÜFE AYLIK DEĞİŞİM ORANLARI-%-TEMMUZ 2023
Ana sanayi gruplarının aylık değişimleri; ara malında yüzde 8,93, dayanıklı tüketim malında yüzde 10,37, dayanıksız tüketim malında yüzde 6,23, enerjide yüzde 5,72 ve sermaye malında yüzde 11,67 artış olarak gerçekleşti.
SEKTÖRLERE GÖRE Yİ-ÜFE DEĞİŞİM ORANLARI-%-TEMMUZ 2023
SEKTÖRLERE GÖRE Yİ-ÜFE AYLIK DEĞİŞİM ORANLARI-%-TEMMUZ 2023
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
zozcivan@hotmail.com
