Ülke olarak ekonomik açıdan zor bir dönemden geçiyoruz. Hepimizin aile bütçeleri alt üst oldu ve neredeyse her gün aile bütçesi yapmaya; neyi nasıl bir araya getirerek ay sonunu getireceğimizi programlamaya çalışıyoruz. Alım gücümüz art arda gelen zamlar yüzünden her geçen gün azalıyor, enflasyon yükselişe geçti, hayat pahalılığı sürekli artıyor. Artık günümüzde birçok vatandaşımız borç içinde hayatlarını devam ettirme çabası içine girdiler. Kredi kartı kullanımı ve kart borçları astronomik seviyelere ulaştı.
Seçimden önce ekonomi yetkilileri 2023 yılında enflasyonun tek hanelere düşeceğini, özellikle başta emekliler olmak üzere vatandaşlarımızı enflasyon altında ezdirmeyecekleri sözlerini vermişlerdi. Ancak seçimden sonra iş başına gelen ekonomi yönetimi düşük faiz politikasından vaz geçerek haziran ayında politika faizini %15 e temmuz ayında da %17,5 a çıkarmalarına rağmen döviz kurları artma eğilimine girdi. Tabii ki resmi enflasyonun %40 olduğu bir ortamda faizin 20- 30 olması bile çözüm değildir. Politika faizi minimum enflasyon oranında hatta daha fazla olması gerekir ki yerli ve milli paramıza olan talep çoğalsın ve döviz kurları durağan seyretsin. Her tasarruf sahibi kendisini enflasyondan koruyarak maksimum getiri elde etmeye çalışacak ve bunun için en verimli finansal enstrümanı kullanacaktır. Ülkemizde genel olarak döviz kurları ve enflasyon oranı paralel yürüdüğünden tasarruf sahipleri de faiz yeterli olmadığı sürece dövize yönelecektir. Dolayısıyla arz ve talep kanununa göre kurlar da yükselmeye devam edecektir.
Yeni ekonomi yönetiminin bundan böyle rasyonel (akılcı) politikalar izleneceği açıklamasını yapmasına rağmen faizlerin yeterli seviyede yükseltilmemesi yumuşak geçişin sinyali olarak algılandı. Ve faiz artışının önümüzdeki süreçte devam edeceği yetkililer tarafından ifade edildi.
6 şubatta yaşadığımız Kahramanmaraş merkezli ve 11 ilimizi etkileyen deprem felaketinin ekonomide oluşturduğu açık nedeniyle 1,1 trilyon TL lik ek bütçe yapılması nedeniyle bütçe açığını kapatmak için seçimlerden sonra zam yağmuru başladı. Yapılan zamlardan sonra zaten borç içinde kıvranan vatandaşlarımız ne yapacağını şaşırdı ve kredi kartlarına yüklenerek borç sarmalına girdi. Bazı vatandaşlar bir bankanın borcunu diğer bankadan kredi alarak kapatmaya başladı. Haziran ayında ortalama kişi başına düşen kredi borcu 22500 TL ye, kişi başına düşen kart sayısı da ortalama 3 olarak açıklandı.
Kaynak: TCMB-Elektronik veri dağıtım sistemi
Kredi kartı kullanmak artık herkesin kullandığı bir enstrüman haline geldi. Bankaların kartları kolay vermeleri de kartların dağılımına yardımcı oldu. Kart kullanmak bilinçli yapıldığı sürece zararı olmadığı gibi ufak tefek de olsa fayda getirebilir. Ancak bilinçsiz kullanıldığında yani hiçbir hesap yapılmadan sanki bedava alıyormuş gibi her alışverişte kullanmak kullanıcıyı borç sarmalına sürüklemektedir.
Günümüzde bankaların uygulaması yüzünden normal kredi kullanımı da zorlaşmaktadır. Çünkü bankalar oldukça yüksek faiz uygulamakta ve müşteri açısından çok seçici davranmaktadır. İhtiyaç, taşıt, konut kredi faizleri neredeyse borcun iki katına ulaşmaktadır.
Genelde temel ihtiyaçlar kredi kartıyla karşılanmaktadır. Kart limitleri ise ücretlerin üstünde seyretmektedir. 7,7 milyon kişinin kart limiti 100 bin TL’nin üzerine çıktı. Buna karşın kişi başına düşen borç yüzde 156 arttı.
Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi’nin verilerine göre bir veya birden fazla kredi kartı olan kişi sayısı haziran itibarıyla 35,1 milyon oldu. Bankalar arası Kart Merkezi’nin (BKM) aynı döneme ilişkin verilerine göre de Türkiye’deki toplam kredi kartı sayısı 108,3 milyon oldu. Verilere göre kişi başına 3 kredi kartı düşüyor.
Bankalar arası Kart Merkezi (BKM), haziran ayı verilerini açıkladı. Buna göre, haziran ayı itibarıyla Türkiye'de kredi kartı sayısı 108,3 milyon, banka kartı sayısı 178,7 milyon ve ön ödemeli kart sayısı 79,8 milyon adet oldu. Toplam kart sayısı geçen yılın haziran ayına göre yüzde 17 yükseldi.
Market alışverişleri başta olmak üzere genel ihtiyaçlar kredi kartı ile karşılanmaktadır. Bunun dışında sağlık harcamaları da kredi kartları vasıtasıyla ödenmektedir. Kredi kartlarıyla yapılan sağlık, sağlık ürünleri ve kozmetik harcamalarında tutar, martta bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 112 oranında artarak 7,1 milyar liradan 15,1 milyar liraya ulaştı.
Kaynak: BKM
Kaynak: BKM
Kaynak: BKM
Bankalar arası kart merkezi haziran ayı verilerine göre, haziran ayı itibarıyla Türkiye'de kredi kartı sayısı 108,3 milyon, banka kartı sayısı 178,7 milyon ve ön ödemeli kart sayısı 79,8 milyon adet oldu. Toplam kart sayısı geçen yılın haziran ayına göre yüzde 17 yükseldi.
Haziran ayında mağaza içi yapılan her 10 kartlı ödemeden 7’si temassız olarak gerçekleşti. İnternetten kartlı ödeme tutarı da geçen yılın aynı dönemine göre 2 katına çıkarak 174 milyar liraya çıktı.
BKM verilerine göre haziran ayında kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlar ile yapılan toplam ödeme tutarı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 109 artarak 638,7 milyar TL'ye yükseldi.
Haziranda kartlı ödemelerin 514,9 milyar lirası kredi kartları, 113,2 milyar lirası banka kartları, 10,6 milyar lirası ise ön ödemeli kartlarla yapıldı. Kredi kartı ile yapılan ödemeler yıllık olarak yüzde 112, banka kartı ile yapılan ödemeler yüzde 100 arttı.
Kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlar ile haziran ayında yapılan toplam ödeme adedi bir önceki yıla göre yüzde 25 artarak 1,3 milyar adet oldu.
Kartlı ödemelerin 736 milyon adedi kredi kartları ile yapılırken 510 milyon adedinde banka kartları, 81 milyon adedinde ise ön ödemeli kartlar kullanıldı.
Bu veriler geçen yıl haziran ayında 288,6 lira olan işlem başı tutarın yüzde 67'lik artışla bu yıl haziran ayında 481,5 liraya ulaştığı anlamına geliyor. Ortalama ödeme tutarındaki artış haziran ayında yüzde 38,21'lik yıllık enflasyonu 2'ye katladı.
Haziran 2023'te kredi kartıyla işlem başına ortalama 700 lira harcanırken, banka kartıyla ortalama harcama 222 lira olarak gerçekleşti.
Geçen yıl kredi kartlarıyla işlem başına 415,7 lira harcanırken, bu rakam banka kartlarında 140 lira olmuştu. İşlem başına harcama kredi kartlarında yıllık yüzde 69 artarken, banka kartlarında yüzde 58 arttı.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
