Perakende satış, son tüketiciye veya son kullanıcıya yapılan satışı ifade eder. Yani ticari amacı olmayan aldığı ürün veya ürünleri kullanmak veya tüketmek amacıyla yapılan satışlar perakende satış kategorisindedir. Perakende satış deyince hepimizin aklına miktar gelmekte, tek tek yapılan satış şeklinde hafızamızda kalmıştır. Hâlbuki perakende satışın miktar ile ilgisi yoktur. Önemli olan kullanım veya tüketim amacıyla yapılan alışveriş türüdür.
Örneğin bir ekmek fırını bakkal veya markete miktarı ne olursa olsun yaptığı satış perakende değil, toptan satıştır. Ancak bir davet veya toplantı için 50 tane ekmek satıyorsa miktar ne olursa olsun toptan değil perakende satıştır. Çünkü 50 tane ekmeği satın alan kimse birilerine satmayacak davetlilere yedirecektir. Yani tüketim maddesi olarak değerlendirilecektir.
Bazı mağaza veya dükkanlarda “toptan fiyatına perakende satış”, fabrika satış mağazası gibi yazılar gördüğümüzde fiyatın ucuz olduğunu çünkü fabrika fiyatı olduğu için veya toptan fiyatına dedikleri için normalden ucuz diye bizde bir algı oluşur. Hâlbuki bunların fiyatla ilgisi yoktur ve diğer mağazalarla yaklaşık bir para ödeyerek aynı malı alabiliriz. Çünkü ben araştırdım ve denedim ki bu tür yazı veya afişlerin bir algı oluşturarak daha çok ciro yapabilmek adına yapılan girişimden başka bir amacı yoktur.
1980 li yıllarda internet kullanımının giderek yayılmasıyla birlikte ülkemizde tüketici bilinci de artmaya, yani ne aldığını, alınan veya alınacak ürünün tüm özelliklerini sorgulayan bir toplum olduk. Günümüzde ise yaşadığımız ekonomik kriz, alım gücünün sürekli düşmesi, hayat pahalılığının artması tüketici olarak bizleri daha çok bilgi sahibi yaptı. Çünkü alacağımız ürün veya ürünleri araştırma yaparak, kalite, fiyat, ürünün ömrü, servis garantisi gibi özelliklerini öğrendikten sonra alışveriş yapmaya karar veriyoruz. Dolayısıyla tüketici olarak bilincimiz oldukça yükseldi ve algı yönetimine karşı duyarlı olmaya başladık.
Ülkemizde perakende sektörü yine 1980 li yıllarda marketlerin birden ve çok hızlı bir şekilde artmasıyla ivme kazandı. Aradığımızı her ürünün neredeyse hepsini bir arada görmek, kredi kartlarının kullanımının yaygınlaşması gibi faktörler perakende sektörünün canlanmasına sebep olan unsurlardan bazılarıdır.
Perakende satış hacmini yükselmesi, ülkenin refah düzeyi, halkın alım gücü gibi konularda bir göstergedir. Perakende satış hacmi artıyorsa toptan satışlar da artacağından halkın gelir düzeyinin yerinde olduğu, ihtiyaçları ertelemediği hatta ihtiyaç olmayan ürünleri de satın aldığı sonucuna ulaştırır. Çoğalan satış hacmi devlete vergi olarak da katkı sağlayacaktır. Aksi durumda ise ülkede gelir dengesizliği artmış şeklinde yorumlanabilir.
Son yıllarda hızla çoğalan alışveriş merkezleri de perakende satışların artmasında önemli bir rol oynamıştır. Çünkü AVM içerisinde a dan z ye aradığınız her türlü ürünü bulabildiğiniz gibi sosyal ve kültürel organizasyonlar da aynı mekandadır.
Haziran ayına ait perakende satış verileri TÜİK tarafından açıklandı. Buna göre;
Sabit fiyatlarla perakende satış hacmi (2015=100) 2023 yılı haziran ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %28,5 arttı. Aynı ayda gıda, içecek ve tütün satışları %26,6, gıda dışı satışlar (otomotiv yakıtı hariç) %32,0, otomotiv yakıtı satışları ise %19,4 arttı.
Sabit fiyatlarla perakende satış hacmi (2015=100) 2023 yılı haziran ayında bir önceki aya göre %0,1 azaldı. Aynı ayda gıda, içecek ve tütün satışları %2,3 arttı, gıda dışı satışlar (otomotiv yakıtı hariç) %1,3, otomotiv yakıtı satışları ise %0,1 azaldı.
Cari fiyatlarla perakende ciro (2015=100) 2023 yılı haziran ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %73,0 arttı. Aynı ayda gıda, içecek ve tütün satışları %89,3, gıda dışı satışlar (otomotiv yakıtı hariç) %96,2, otomotiv yakıtı satışları ise %3,2 arttı.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
