Cari denge, bir ülkenin uluslararası pazarlardaki etkinliğini, uluslararası ekonomik ilişkilerini, global pazarda rekabet gücünü değerlendirmek için kullanılan bir değerdir. Cari dengenin üç ana faktörü vardır.
*Ticaret dengesi: Bir ülkenin uluslararası alanda faaliyet gösterdiği mal ve hizmet dengesidir. Başka bir ifade ile ülkenin mal ve hizmet ticareti arasındaki farktır. Ülkede ihracat gelirinin ithalat giderlerinden fazla olması ülkede olumlu bir ticaret dengesi vardır ve dış ticaret fazlası verebilir. Aksi durumda yani ithalat ihracattan daha fazla ise olumlu bir ticaret dengesinden bahsedemeyiz. Ülkemizde sadece bu iktidar döneminde değil, çok uzun yıllardan bu yana ithalatımız ihracattan yüksek seyretmektedir ve bunun temel nedeni dışa bağımlı olduğumuz akaryakıt, enerji, doğalgaz gibi temel ihtiyaç maddelerini ithal yoluyla tedarik ettiğimiz için bunlara ödenen meblağdır. Ayrıca üretimde kullandığımız hammadde ve yarı mamulleri kendimiz üretmeliyiz.
*Hizmet dengesi: Aynı şekilde hizmet faaliyetlerinin uluslararası ticaretinde oluşan farktır. Turizm, taşımacılık, finansal hizmetler başta olmak üzere hizmet faktörlerinin yurt dışına yapılmasından elde edilen gelir, hizmet faktörlerinin yurt dışından sağlanmasına ödenen paradan yüksek olmalıdır.
*Gelir dengesi: Yatırım, faiz, kâr payı gibi gider ve gelirlerin eksi veya artı sonucudur.
Cari denge, bir ülkenin ekonomik olarak büyümesini, gelişmesini, dışa bağımlılığını, global pazarlarda rekabet gücünü, sağlıklı bir ekonomik yapısının olup olmadığı hakkında bilgi verir. İşte yabancı yatırımcıların ülkeye gelerek yatırım yapması, yeni iş alanları girişiminde bulunması cari dengeye bağlıdır. Çünkü yabancı yatırımcı gelmesi için öncelikle ekonomik yapıya güven duyması, ileriye dönük olumlu plan ve program yapabilmesi gerekir. Cari dengenin olumlu olması, ülkenin dışa açık bir ekonomiye sahip olduğunun bir göstergesidir. Ayrıca ihracatın ithalatın üstünde olduğunu ve dış kaynaklara ihtiyacın olmadığını veya az olduğunu ispat edebilir. Aksi durumda yani olumsuz bir cari denge ülkede dış ticaret açığı olduğunu, dış kaynaklara ihtiyaç bulunduğunu ve en kötüsü de dış borçların artmasına neden olabileceğini ifade eder. Çünkü dış borç, döviz borcu demektir ve ithalatın ihracattan yüksek olması durumunda ödemeler dengesi açığı kendini gösterecektir ve bu açığın kapanması için dış kaynaklara ihtiyaç vardır.
Cari dengenin bir başka özelliği de ülkenin para biriminin değerini korumasıdır. Olumsuz seyreden cari açık para biriminin değer kaybetmesine sebep olabilir ve bu da ülkede enflasyonun yükselmesine sebep olabilir. Cari denge düşük ise iç tüketim ve ithalat da düşüktür ve ülkede istikrarlı bir ekonomik büyüme söz konusudur.
Cari işlemler hesabı haziranda 674 milyon dolar fazla verdi. Böylelikle, cari işlemler hesabı 20 ay sonra ilk kez fazla vermiş oldu.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan ödemeler dengesi verilerine göre, Haziran 2023'te cari işlemler hesabı 674 milyon dolar fazla verdi.
Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı, haziranda 3 milyar 697 milyon dolar oldu. Bu dönemde, hizmetler dengesi kaynaklı girişler 5 milyar 19 milyon dolar, seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler de 4 milyar 203 milyon dolar olarak gerçekleşti.
Birincil gelir dengesi kaleminde 799 milyon dolar net çıkış, ikincil gelir dengesi kalemi ise 151 milyon dolar net giriş kaydetti.
Cari işlemler hesabının haziranda 422 milyar dolar fazla vermesini bekleniyordu.
Kaynak: Doğruluk Payı
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
zozcivan@hotmail.com
