Geçtiğimiz temmuz ayında art arda yapılan zamlardan sonra ağustos ayı enflasyonu yüksek çıkacağı tahmini hepimiz tarafından yapılmaktaydı ve tahminlerimiz doğrultusunda bu ay enflasyon yüksek açıklandı.
Üretici fiyat endeksi doğal olarak tüketici fiyatlarını etkileyen en önemli faktördür. Çünkü üretim maliyetleri zorunlu olarak tüketici fiyatlarına yansıtılacaktır. Dolayısıyla üretim maliyetleri eninde sonunda tüketicinin cebine yansıyacaktır. Bir diğer etken de ocak-haziran ayında baz etkisiyle düşme eğilimine giren enflasyon oranları yüksek seyretmeye başlamıştır. Yani yükselme eğilimindedir. Bunun en büyük sebebi başta yaşadığımız deprem felaketinin ekonomiye olan olumsuz etkisi, diğer etken ise döviz kurlarının yükselmesidir. Seçimlerden bu yana döviz kurları yaklaşık yüzde elli oranında artmış, bu da üretimde dışa bağımlı olduğumuz için maliyetlere yansımıştır. Ülkemizde yapılan üretimin ara mal ve hammaddesinin yüzde elliden fazlası ithalat yoluyla tedarik edilmekte, doğal olarak bunun için döviz ödenmektedir. Dolayısıyla döviz kurlarının yükselmesi üretim maliyetlerini etkileyecek bu da enflasyon olarak karşımıza çıkacaktır.
Ağustos ayında aylık TÜFE %9.09, yıllık TÜFE ise 58,94 olarak kamuoyu ile paylaşılmıştır. Aylık ÜFE ise %5,89, yıllık ÜFE ise 49,41 dir. Yani uzun yıllardan bu yana ÜFE oranı, TÜFE oranından düşük çıkmıştır. Bunu şu şekilde yorumlamak gerekir. Demek ki üretim işletmeleri gereğinden çok fiyat artışı yapmışlar demektir. Bunu sözle söylemek veya yazmak kolaydır ama uygulama çok farklıdır. Temmuz ayında en basitimden akaryakıt fiyatları sık sık yükselerek %90 civarında zam yapılmıştır. Sanayiciyi direk olarak etkileyen akaryakıtla birlikte diğer üretim faktörleri de enflasyondan nasibini almış, bu da üretim işletmelerinde zam gelecek endişesiyle fiyatların yükseltilmesine sebep olmuş olabilir. Çünkü enflasyonun yükselmesine etki eden faktörlerden birisi de iç taleptir ve ülkemizde bariz şekilde üreticide ve tüketicide de görülmektedir. Nasıl olsa zam gelecek alabildiğim kadar alayım mantığıyla ihtiyaçları öne alma algısı hakimdir. Tabii ki talep olunca arz ve talep kanununa göre fiyatlar da yükselmektedir.
TÜİK tarafından açıklanan ağustos ayı Yİ-TÜFE oranları aşağıdaki gibidir.
Yİ-ÜFE (2003=100) 2023 yılı ağustos ayında bir önceki aya göre %5,89, bir önceki yılın aralık ayına göre %31,59, bir önceki yılın aynı ayına göre %49,41 ve on iki aylık ortalamalara göre %71,97 artış gösterdi.
Sanayinin dört ana sektöründen imalat endeksi yıllık %54,41 arttı
Sanayinin dört sektörünün yıllık değişimleri; madencilik ve taş ocakçılığında %66,42 artış, imalatta %54,41 artış, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında %8,21 azalış ve su temininde %67,09 artış olarak gerçekleşti.
Ana sanayi gruplarının yıllık değişimleri; ara malında %46,41, dayanıklı tüketim malında %61,05, dayanıksız tüketim malında %66,46, enerjide %20,70 ve sermaye malında %64,88 artış olarak gerçekleşti.
Yıllık Yİ-ÜFE'ye göre 12 alt sektör daha düşük, 17 alt sektör daha yüksek değişim gösterdi
Yıllık azalış gösteren tek alt sektör %8,21 ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme oldu. Buna karşılık temel eczacılık ürünleri ve müstahzarları %99,44, diğer madencilik ve taş ocakçılığı ürünleri %91,41, içecekler %81,79 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.
Sektörlere göre Yİ-ÜFE yıllık değişim oranları (%), Ağustos 2023
Aylık Yİ-ÜFE'ye göre 19 alt sektör daha düşük, 10 alt sektör daha yüksek değişim gösterdi
Aylık en düşük artış; %1,06 ile tütün ürünleri, %1,39 ile ana metaller, %1,79 ile metal cevherleri alt sektörlerinde gerçekleşti. Buna karşılık ham petrol ve doğal gaz %21,85, kok ve rafine petrol ürünleri %18,93, temel eczacılık ürünleri ve müstahzarları %18,06 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.
Sektörlere göre Yİ-ÜFE aylık değişim oranları (%), Ağustos 2023
Aylık Yİ-ÜFE'ye göre 19 alt sektör daha düşük, 10 alt sektör daha yüksek değişim gösterdi
Aylık en düşük artış; %1,06 ile tütün ürünleri, %1,39 ile ana metaller, %1,79 ile metal cevherleri alt sektörlerinde gerçekleşti. Buna karşılık ham petrol ve doğal gaz %21,85, kok ve rafine petrol ürünleri %18,93, temel eczacılık ürünleri ve müstahzarları %18,06 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.
Sektörlere göre Yİ-ÜFE aylık değişim oranları (%), Ağustos 2023
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
