Geçtiğimiz temmuz ayında art arda yapılan zamlardan sonra merakla beklediğimiz ve yüksek çıkacağını tahmin ettiğimiz enflasyon oranları TÜİK ve ENAG tarafından açıklandı. TÜİK rakamları bu ay her nedense daha gerçekçi gözüküyor.
TÜİK açıkladığı aylık TÜFE oranının ENAG dan daha yüksek çıkması artık doğru verilerin geleceği yönünde halk arasında inandırıcılığını arttıracaktır. Öncelikle TÜİK bir devlet kurumu olduğu için hepimiz güvenmek durumundayız. Ancak bu aya kadar açıklanan özellikle enflasyon rakamları hepimizi yakından ilgilendirdiği için sürekli takibimizde olduğundan inandırıcılığı son derece azdı. Çünkü yaşadığımız enflasyon oranı TÜİK in en az iki katı kadardı. Bu ay için ise aynı şeyi söylemek yanlış olacaktır. Verilen oranlar gerçeğe yakındır.
Bu aya kadar TÜİK tarafından verilen enflasyon bilgileri doğru değil ise (ki büyük ihtimalle yanlış) çalışan ve emekli kesimin maaş farkları nasıl açıklanabilir? Maaş ve ücretler TÜİK bilgileri baz alınarak hesaplandığından hakkından daha az zam yapılarak yoksulluğa sürüklenen yaklaşık 20 milyon vatandaşın hakkı nasıl ödenecek. Kaldık ki emeklilere hiç zam yapılmadı ve en çok sıkıntı çeken kesim olmaya devam ediyor.
Enflasyonu üç şekilde ele almamız gerekir.
*TÜİK verileri
*ENAG verileri
*Vatandaşın enflasyonu
Ağustos ayı TÜİK verileri (Tüketici fiyat endeksi)
-Bir önceki aya göre =%9.09 (Ağustos ayı enflasyonu)
-Bir önceki yılın aralık ayına göre =%43.06 (2023 yılı ocak-ağustos enflasyonu)
-Bir önceki yılın aynı ayına göre =%58,94 (Yıllık enflasyon)
-12 aylık ortalamalara göre =%56,28
Başlıkta da bahsettiğim gibi 2023 yılının en yüksek oranı ile karşı karşıyayız. Haziran ayına kadar baz etkisi, bedava verilen gaz etkisiyle düşerek seyreden oran temmuz ayın ile birlikte yükselme eğilimine girdi. Baz etkisine ilaveten yükselen döviz kurları da enflasyonun en büyük sebebidir. Kurların yükseldiği bir ortamda enflasyonu durdurmak çok zordur hatta imkansızdır denebilir. Çünkü ülkemizde ister yerli ister ithal olsun tüm ürünlerin fiyatı döviz kurları baz alınarak belirlenmektedir. Bundan sonraki süreçte ise politika faizleri enflasyonun üzerine çıkmadığı sürece dövize olan talep devam edeceğinden kurlar da yükselebilir ve enflasyon olarak karşımıza çıkabilir.
Geçtiğimiz günlerde T.C. Merkez bankası başkanımız Sn. Hafize Gaye Erkan 2023 yıl sonu enflasyon hedefini %22,4 den %58 e revize etmişti ve 2026 yılına kadar enflasyonun tek haneye düşmeyeceğinin sinyalini vermişti. Fakat maalesef yıl sonu hedefini biz beş ay önceden yakalamış durumdayız. Yani tahminler bu defa da tutmayabilir. Diğer yandan hazine ve maliye bakanımız Sn. Mehmet Şimşek de yaptığı açıklamada vatandaşlara sabretmek gerektiğini, geçiş dönemi yaşadığımızı ve sabrettiğimizin karşılığını alacağımız mealinde açıklamalar yaptı. Ancak biz vatandaşlar olarak yıllardır enflasyon düşecek, sabredin açıklamalarına karnımız tok. Kemerlerimizi sıka sıka delik kalmadı. Özellikle emekliler olarak nasıl yaşam mücadelesi verdiğimiz ortadadır.
Enflasyonun yükselmesinde bir başka sebep de iç talebin artmasıdır. Enflasyonist bir ortamda nasıl olsa zam gelecek alabildiğim kadar alayım algısıyla ihtiyaçların öne alınması da fiyatların yükselmesine sebep olmaktadır.
ENAG tarafından açıklanan yıllık enflasyon oranı %128, aylık oran ise 8.59 dur.2020’den bu yana enflasyon verilerini açıklayan bu kurum ilk defa aylık enflasyon oranı TÜİK verilerinin altında kalmıştır.
Halkın yaşadığı gıda enflasyonu ise %72,86 olarak verilmiştir. Ancak çarşıda pazarda yaşanan enflasyon %100 ün üzerindedir. Örneğin geçen yıl 90 TL olan peynir bu yıl 200-240 TL,40-50 TL olan zeytin ise 120-130 TL civarındadır. Dolayısıyla TÜİK rakamlarının iki katı kadar gerçek enflasyon söz konusudur. Ana harcama gruplarında ulaştırma, sağlık, gıda yıllık artış oranlarına bakıldığında yıllık enflasyonun TÜİK verilerine göre %70 in üzerinde olduğu görülmektedir.
TÜİK verilerine göre ağustos ayında bir önceki yılın aynı ayına göre en az artış gösteren ana grup yüzde 24,97 ile konut oldu. Buna karşılık, bir önceki yılın aynı ayına göre artışın en yüksek olduğu ana grup ise yüzde 89,31 ile lokanta ve oteller olarak açıklandı.
Ana harcama grupları itibarıyla 2023 yılı ağustos ayında bir önceki aya göre en az artış gösteren ana grup yüzde 3,11 ile eğitim oldu. Buna karşılık, 2023 yılı ağustos ayında bir önceki aya göre artışın en yüksek olduğu ana grup ise yüzde 16,61 ile ulaştırma olarak açıklandı.
İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE'deki değişim, 2023 yılı ağustos ayında bir önceki aya göre %9,32, bir önceki yılın aralık ayına göre %47,21, bir önceki yılın aynı ayına göre %63,52 ve on iki aylık ortalamalara göre %57,77 olarak gerçekleşti.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
zozcivan@hotmail.com
