2000 DEN BUGÜNE KADAR ÜLKEMİZİN KREDİ NOTLARI

İki arkadaştan birisi diğerinden borç para istediği zaman borç para verecek olan bir hesap yapmak durumundadır. Arkadaşım bu parayı zamanında ödeyebilir mi? Bunu ödeyecek kadar geliri var mı? Ödeyemezse bana zararı ne olacaktır veya bana getireceği risk nedir? Bu kriterleri kendince değerlendirdikten sonra yaptığı tahminler olumlu ise arkadaşına borç parayı verecektir. Tahminleri olumsuz ise ne kadar yakın arkadaş olurlarsa olsunlar cevabı hayır olacaktır.

İş hayatında ise kredi veren kurum veya kuruluşlar (çoğunlukla bankalar) işletmelere kredi vermeden önce istihbarat birimleri tarafından istihbarat işlemi yaparlar. Yapılan bu incelemede işletmenin bilançosu, gelir tablosu gibi finansal göstergeler titizlikle incelenir ve en önemlisi stokların dönme çabukluğu, alacakların dönme çabukluğu vd. finansal oranların geçerliliğini inceledikten sonra karar verirler. Kredi verecek olan kurumun amacı müşteri kazanmak, bir nevi yatırım yapmaktır. Yapılan bu hesaplar sonucunda kredinin geri ödenip ödenemeyeceği, elde edilecek kazanç, alınacak risk gibi birtakım kriterler değerlendirilir ve sonuca gidilir ve işletmenin kredi notu belirlenir. Belirlenen kredi notu esas alınarak işletme hakkında karar verilir.

Ülkeler için de aynı yöntem geçerlidir: Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları da ülkelerin kredi notunu belirlemektedir. Globalleşen dünyada ülkelerarası yatırımlar çoğalmış, uluslararası ticari ilişkiler oldukça yoğunlaşmıştır. Bir başka ülkeye yatırım yapmayı planlayan bir yatırımcı ülkenin kredi notuna bakarak karar verecektir. Çünkü yapacağı yatırımın getirisi için ülkenin bir yerde ekonomik güven endeksine bakmak zorundadır. İşte bu ekonomik endeks yerine uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının verdikleri ülke notu yeterli olmaktadır. Çünkü bir ülkenin kredi notu hesaplanırken o ülkenin ekonomik büyümesi, ekonomi güven endeksi, işgücü kalitesi ve maliyeti, cari açığı, dış ticaret dengesi gibi birçok kriter titizlikle incelenerek sonuca varılmaktadır. Dolayısıyla ülkenin kredi notu yatırımcının karını, taşıyacağı riskleri göstermektedir.

Özellikle 1980 lerden başlayan globalleşme sonucunda uluslararası yatırımcılar yatırım yapacakları ülke hakkında karar vermeden önce uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının yaptığı değerlendirmeleri baz alarak karar vermeye başlamışlardır.

Söz konusu kuruluşlar gelirlerini her ülkeden aldıkları prim yoluyla elde etmektedirler.

DÜNYADA KREDİ DEĞERLENDİRME KURULIŞLARI

*Standart Poors:1960 yılında kurulmuştur ve New York’ta faaliyet göstermektedir.

*Moody’s:1913 yılında kurulmuş ve merkezi New York tadır.

Fitch Ratings:1914 yılında New York’ta kurulmuştur.

Kuruluşlar, ülkelerin kredi değerlendirmesini yaparken ülkenin risk seviyesini belirledikleri için uluslararası yatırımcılara bilgi aktarmaktadırlar. Ayrıca ülkenin siyasi istikrarı, ekonomi yönetimi konuları da ele almaktadırlar. Ekonomik değerlendirmede kriterler; ekonomisindeki istikrar, ekonomik büyüme potansiyeli, dış politikada izlenen yol, ülke yönetiminin tarzı, siyasi riskler, ülkenin merkez bankasının bağımsız çalışıp çalışmadığıdır.

Bu değerlendirmeler sonunda değerlendirmeyi yapan kuruluş, gelecekte muhtemel risklerin ortaya çıkmasını sağlar.

Ülkemizin kredi notları ile ilgili euronews haber sitesinden aldığım bilgiler aşağıdaki gibidir.

Son 20 senede Moody’s, Standard & Poor’s (S&P) ve Fitch’in kredi notları nasıl değişti?

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch'in ardından Moody's de artan enflasyon, genişleyen cari açık ve diğer ekonomik riskleri gerekçe göstererek ağustos ayında Türkiye'nin kredi notunu düşürdüğünü duyurdu.

Uluslararası kuruluşların Türk ekonomisine 2001 krizinde verdiği notlar ile günümüz kredi notlarına bakıldığında nasıl bir tablo var? Son 20 yılda Moody’s, Standard & Poor’s (S&P) ve Fitch’in kredi notları nasıl değişti?

Kuruluşların notları ana olarak “yatırım yapılabilir” ve “spekülatif” diye ikiye ayrılıyor. En kötüsü ise “batık”. Aşağıdaki görselde Türkiye’ye verilen son notlar sarı olarak işaretlendi.

Kaynak:Moneyland.ch

Türkiye’ye verilen son notlar euronews

Fitch 8 Temmuz’da Türkiye’nin notunu B+’dan B’ye düşürdü. Görünüm ise negatif. S&P ise son güncellemeyi 10 Aralık 2021’de yaptı. Kredi notu B+’da kalırken görünüm durağandan negatife döndü.

Moody’s ise, 12 Ağustos 2022 tarihinde Türkiye’nin kredi notunu "B2"den "B3"e düşürdü, not görünümünü "negatif “ten "durağana çevirdi. Üç kuruluşun kredi notu da “yatırım yapılabilir” seviyenin oldukça altında yer alıyor. Türkiye’ye verilen son kredi notları “çok spekülatif” durumunda.

Kay

2001 krizinde kredi derecelendirme kuruluşları sürekli değişen ekonomik koşullardan dolayı 2001’de notlarını birkaç kez güncelledi. 19 Şubat 2001 Milli Güvenlik Kurulu toplantısında Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile Başbakan Bülent Ecevit arasında yaşanan tartışmadan hemen sonra kuruluşlar 21 ve 22 Şubat tarihlerinde Türkiye’nin notunu değiştirdi. S&P’nin bu tarihte notu B+ olurken, Moody’s B1 ve Fitch de BB- notunu verdi. Bugün ise kuruluşların son verdiği notlar şöyle: S&P B+, Moody’s B2 ve Fitch B.

2001-2006 yılları arasında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkan Yardımcısı olan Fatih Özatay’ın değerlendirmesine göre 2001 ve son notlar kıyaslandığında şu durum ortaya çıkıyor:

 “Notumuz 2001 krizi ile karşılaştırıldığında şöyle: S&P: İki üstte; Moody's: Bir altta; Fitch: Bir üstte 2001'deki gibi 'çok spekülatif' kümesindeyiz. 'İflas' dahil 9 küme var. Biz 6. Kümedeyiz”

Kaynak: TradingEconomics

AK Parti’nin iktidara gelmesinin ardından Türkiye’ye verilen notlar kademeli olarak yükselmeye başlarken son yıllarda belirgin bir düşüş dikkat çekiyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan Türkiye’ye verilen bu notlara zaman zaman sert tepki gösteriyor.

Moody's, S&P ve Fitch kredi derecelendirme piyasasının yüzde 95'ini kontrol ediyor. Bu kuruluşların notları yatırım dünyasında oldukça önemli etkiye sahip.

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

zozcivan@hotmail.com