Tarihi ve kültürel değerlerimizin birçoğu çeşitli sebeplerle risk altındadır. Kültür varlıkları üzerindeki en önemli tehditlerin başında doğal afetler ve yerleşimlerin geleneksel dokuya uyumsuz şekilde büyümesi, hava ve ulaşım kaynaklı kirlilik, madencilik faaliyetleri, izinsiz ve/veya kaçak kazılar gibi insan kaynaklı (bilinçli veya bilinçsiz olarak gerçekleştirilen) müdahaleler gelmektedir.
Bu değerlerin sürekliliğinin sağlanabilmesi ve geleceğe aktarılabilmesi için önerilen kültür rotası bir araç olarak öne çıkmaktadır. Geçmişte önemli iz bırakan bir döneme ait birden fazla kültür varlığının bir hat ile destekleyecek biçimde bir araya getiren kültür rotası her ne kadar kitlesel turizmi çağrıştıran bir kavram olarak görünse de yerelin kendine özgü değerlerini deneyimleme olanağı sağlayan potansiyele sahiptir.
Kültür rotası; geleneksel üretim, yerel mimari gibi yere özgü değerleri ön plana çıkaran, kültür varlıklarını korumayı teşvik eden, turizmin tüm yıla yayılmasına aracılık eden, yeni iş olanakları yaratarak yerel ekonomiyi ve bölgesel kalkınmayı destekleyen bir araçtır.
Önerilen kültür rotası, bölgedeki tarihsel ve kültürel değerlerin korunmasına katkı sağlayacağı gibi sürdürülebilir turizmin gelişimi ile kırsal kalkınmayı destekleyen bölgesel ve ulusal ölçekli bir ulaşım koridoru olarak öne çıkmaktadır. Kültür rotası üzerinde yer alan köyler ve kasabalar, bölgedeki geleneksel yaşamı temsil eden kırsal yerleşimler olarak bir taraftan konaklama ihtiyacını karşılayabilecek, diğer taraftan da el sanatları, gastronomi gibi bölgeye özgü geleneksel yaşam hakkında bilgi verecek potansiyele sahiptir.
1976-1978 arasında görev yaptığım Van Gölü Havzası’nın en önemli çekici unsuru olan Urartu medeniyetine ait tarihi ve kültürel değerler, bölgenin yerel ekonomisini geliştirmek ve kültürel turizmi canlandırmak için büyük bir potansiyeldir.
Yaklaşık 285 km’lik bir güzergâha sahip olan kültür rotası Van Kalesi, Toprakkale, Anzaf Kaleleri, Çavuştepe Kalesi, Hoşap Kalesi, Ayanis Kalesi ve Kef Kalesi gibi arkeolojik alanlar, Zernaki Tepe Antik Kenti ve Şamram (Menua) Kanalı gibi tarihi değerlerin yanı sıra doğal güzelliğe sahip alanlardan ve kentsel-kırsal yerleşim alanlarından geçmektedir.
Kültür rotası aracılığıyla farklı kullanıcı gruplarının beklentilerine göre yürüyüş, dağcılık, bisiklet gibi seçenekleri de içerecek şekilde, bireysel veya gruplar halinde, rehberli veya rehbersiz farklı tur olanakları sunulduğunda bölgeye gelecek ziyaretçi sayıları artacaktır.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli hususlardan biri, kültür rotası üzerinde yer alan yerleşimlerde yaşayan yerel halkın bölgedeki kültür varlıklarını, gelecek nesillere aktarılması gereken bir kültürel değer olarak benimsemesini sağlamak; bir diğer husus ise yerel halkın yaşayışlarının devam etmesi için gerekli önlemleri almaktır.
Kültür rotasının bileşenlerinden en üst düzeyde yararlanabilmek adına güçlü yönlerini ve fırsatları değerlendirmek, onları tehdit eden unsurları ve zayıf yönlerini en aza indirecek önlemleri almak için strateji geliştirmek gerekmektedir.
